अध्याय 56

ब्रह्मोवाच ।

इत्थं स्तुतस्तदा तेन मार्कण्डेयेन भो द्विजाः ।

प्रीतः प्रोवाच भगवान् मेघगम्भीरया गिरा ॥ ५६.१॥

श्रीभगवान् उवाच ।

ब्रूहि कामं मुनिश्रेष्ठ यत् ते मनसि वर्तते ।

ददामि सर्वं विप्रर्षे मत्तो यद् अभिवाञ्छसि ॥ ५६.२॥

ब्रह्मोवाच ।

श्रुत्वा स वचनं विप्राः शिशोस्तस्य महात्मनः ।

उवाच परमप्रीतो मुनिस्तद्गतमानसः ॥ ५६.३॥

मार्कण्डेय उवाच ।

ज्ञातुमिच्छामि देव त्वां मायां वै तव चोत्तमाम् ।

त्वत्प्रसादाच्च देवेश स्मृतिर्न परिहीयते ॥ ५६.४॥

द्रुतमन्तः शरीरेण सततं पर्यवर्तितम् ।

इच्छामि पुण्डरीकाक्ष ज्ञातुं त्वामहमव्ययम् ॥ ५६.५॥

इह भूत्वा शिशुः साक्षात् किं भवान् अवतिष्ठते ।

पीत्वा जगद् इदं सर्वमेतद् आख्यातुमर्हसि ॥ ५६.६॥

किमर्थं च जगत् सर्वं शरीरस्थं तवानघ ।

कियन्तं च त्वया कालमिह स्थेयमरिंदम ॥ ५६.७॥

ज्ञातुमिच्छामि देवेश ब्रूहि सर्वमशेषतः ।

त्वत्तः कमलपत्त्राक्ष विस्तरेण यथातथम् ।

महद् एतद् अचिन्त्यं च यद् अहं दृष्टवान् प्रभो ॥ ५६.८॥

ब्रह्मोवाच ।

इत्युक्तः स तदा तेन देवदेवो महाद्युतिः ।

सान्त्वयन् स तदा वाक्यमुवाच वदतां वरः ॥ ५६.९॥

श्रीभगवान् उवाच ।

कामं देवाश्च मां विप्र नहि जानन्ति तत्त्वतः ।

तव प्रीत्या प्रवक्ष्यामि यथेदं विसृजाम्यहम् ॥ ५६.१०॥

पितृभक्तोऽसि विप्रर्षे मामेव शरणं गतः ।

ततो दृष्टोऽस्मि ते साक्षाद् ब्रह्मचर्यं च ते महत् ॥ ५६.११॥

आपो नारा इति पुरा संज्ञाकर्म कृतं मया ।

तेन नारायणोऽस्म्युक्तो मम तास्त्वयनं सदा ॥ ५६.१२॥

अहं नारायणो नाम प्रभवः शाश्वतोऽव्ययः ।

विधाता सर्वभूतानां संहर्ता च द्विजोत्तम ॥ ५६.१३॥

अहं विष्णुरहं ब्रह्मा शक्रश्चापि सुराधिपः ।

अहं वैश्रवणो राजा यमः प्रेताधिपस्तथा ॥ ५६.१४॥

अहं शिवश्च सोमश्च कश्यपश्च प्रजापतिः ।

अहं धाता विधाता च यज्ञश्चाहं द्विजोत्तम ॥ ५६.१५॥

अग्निरास्यं क्षितिः पादौ चन्द्रादित्यौ च लोचने ।

द्यौर्मूर्धा खं दिशः श्रोत्रे तथापः स्वेदसम्भवाः ॥ ५६.१६॥

सदिशं च नभः कायो वायुर्मनसि मे स्थितः ।

मया क्रतुशतैरिष्टं बहुभिश्चाप्तदक्षिणैः ॥ ५६.१७॥

यजन्ते वेदविदुषो मां देवयजने स्थितम् ।

पृथिव्यां क्षत्रियेन्द्राश्च पार्थिवाः स्वर्गकाङ्क्षिणः ॥ ५६.१८॥

यजन्ते मां तथा वैश्याः स्वर्गलोकजिगीषवः ।

चतुःसमुद्रपर्यन्तां मेरुमन्दरभूषणाम् ॥ ५६.१९॥

शेषो भूत्वाहमेको हि धारयामि वसुंधराम् ।

वाराहं रूपमास्थाय ममेयं जगती पुरा ॥ ५६.२०॥

मज्जमाना जले विप्र वीर्येणास्मि समुद्धृता ।

अग्निश्च वाडवो विप्र भूत्वाहं द्विजसत्तम ॥ ५६.२१॥

पिबाम्यपः समाविष्टस्ताश्चैव विसृजाम्यहम् ।

ब्रह्म वक्त्रं भुजौ क्षत्रमूरू मे संश्रिता विशः ॥ ५६.२२॥

पादौ शूद्रा भवन्तीमे विक्रमेण क्रमेण च ।

ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदस्त्वथर्वणः ॥ ५६.२३॥

मत्तः प्रादुर्भवन्त्येते मामेव प्रविशन्ति च ।

यतयः शान्तिपरमा यतात्मानो बुभुत्सवः ॥ ५६.२४॥

कामक्रोधद्वेषमुक्ता निःसङ्गा वीतकल्मषाः ।

सत्त्वस्था निरहंकारा नित्यमध्यात्मकोविदाः ॥ ५६.२५॥

मामेव सततं विप्राश्चिन्तयन्त उपासते ।

अहं संवर्तको ज्योतिरहं संवर्तकोऽनलः ॥ ५६.२६॥

अहं संवर्तकः सूर्यस्त्वहं संवर्तकोऽनिलः ।

तारारूपाणि दृश्यन्ते यान्येतानि नभस्तले ॥ ५६.२७॥

मम वै रोमकूपाणि विद्धि त्वं द्विजसत्तम ।

रत्नाकराः समुद्राश्च सर्व एव चतुर्दिशः ॥ ५६.२८॥

वसनं शयनं चैव निलयं चैव विद्धि मे ।

कामः क्रोधश्च हर्षश्च भयं मोहस्तथैव च ॥ ५६.२९॥

ममैव विद्धि रूपाणि सर्वाण्येतानि सत्तम ।

प्राप्नुवन्ति नरा विप्र यत् कृत्वा कर्म शोभनम् ॥ ५६.३०॥