अध्याय 54

ब्रह्मोवाच ।

स प्रविश्योदरे तस्य बालस्य मुनिसत्तमः ।

ददर्श पृथिवीं कृत्स्नां नानाजनपदैर्वृताम् ॥ ५४.१॥

लवणेक्षुसुरासर्पिर्+ ।

दधिदुग्धजलोदधीन् ।

ददर्श तान् समुद्रांश्च जम्बु प्लक्षं च शाल्मलम् ॥ ५४.२॥

कुशं क्रौञ्चं च शाकं च पुष्करं च ददर्श सः ।

भारतादीनि वर्षाणि तथा सर्वांश्च पर्वतान् ॥ ५४.३॥

मेरुं च सर्वरत्नाढ्यं अपश्यत् कनकाचलम् ।

नानारत्नान्वितैः श‍ृङ्गैर्भूषितं बहुकन्दरम् ॥ ५४.४॥

नानामुनिजनाकीर्णं नानावृक्षवनाकुलम् ।

नानासत्त्वसमायुक्तं नानाश्चर्यसमन्वितम् ॥ ५४.५॥

व्याघ्रैः सिंहैर्वराहैश्च चामरैर्महिषैर्गजैः ।

मृगैः शाखामृगैश्चान्यैर्भूषितं सुमनोहरम् ॥ ५४.६॥

शक्राद्यैर्विविधैर्देवैः सिद्धचारणपन्नगैः ।

मुनियक्षाप्सरोभिश्च वृतैश्चान्यैः सुरालयैः ॥ ५४.७॥

ब्रह्मोवाच ।

एवं सुमेरुं श्रीमन्तमपश्यन् मुनिसत्तमः ।

पर्यटन् स तदा विप्रस्तस्य बालस्य चोदरे ॥ ५४.८॥

हिमवन्तं हेमकूटं निषधं गन्धमादनम् ।

श्वेतं च दुर्धरं नीलं कैलासं मन्दरं गिरिम् ॥ ५४.९॥

महेन्द्रं मलयं विन्ध्यं पारियात्रं तथार्बुदम् ।

सह्यं च शुक्तिमन्तं च मैनाकं वक्रपर्वतम् ॥ ५४.१०॥

एताश्चान्याश्च बहवो यावन्तः पृथिवीधराः ।

ततस्तांस्तु मुनिश्रेष्ठाः सोऽपश्यद् रत्नभूषितान् ॥ ५४.११॥

कुरुक्षेत्रं च पाञ्चालान् मत्स्यान् मद्रान् सकेकयान् ।

बाह्लीकान् शूरसेनांश्च काश्मीरांस्तङ्गणान् खसान् ॥ ५४.१२॥

पार्वतीयान् किरातांश्च कर्णप्रावरणान् मरून् ।

अन्त्यजान् अन्त्यजातींश्च सोऽपश्यत् तस्य चोदरे ॥ ५४.१३॥

मृगाञ् शाखामृगान् सिंहान् वराहान् सृमराञ् शशान् ।

गजांश्चान्यांस्तथा सत्त्वान् सोऽपश्यत् तस्य चोदरे ॥ ५४.१४॥

पृथिव्यां यानि तीर्थानि ग्रामाश्च नगराणि च ।

कृषिगोरक्षवाणिज्यं क्रयविक्रयणं तथा ॥ ५४.१५॥

शक्रादीन् विबुधाञ् श्रेष्ठांस्तथान्यांश्च दिवौकसः ।

गन्धर्वाप्सरसो यक्षान् ऋषींश्चैव सनातनान् ॥ ५४.१६॥

दैत्यदानवसंघांश्च नागांश्च मुनिसत्तमाः ।

सिंहिकातनयांश्चैव ये चान्ये सुरशत्रवः ॥ ५४.१७॥

यत् किंचित् तेन लोकेऽस्मिन् दृष्टपूर्वं चराचरम् ।

अपश्यत् स तदा सर्वं तस्य कुक्षौ द्विजोत्तमाः ॥ ५४.१८॥

अथवा किं बहूक्तेन कीर्तितेन पुनः पुनः ।

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं यत् किंचित् सचराचरम् ॥ ५४.१९॥

भूर्लोकं च भुवर्लोकं स्वर्लोकं च द्विजोत्तमाः ।

महर्जनस्तपः सत्यमतलं वितलं तथा ॥ ५४.२०॥

पातालं सुतलं चैव वितलं च रसातलम् ।

महातलं च ब्रह्माण्डमपश्यत् तस्य चोदरे ॥ ५४.२१॥

अव्याहता गतिस्तस्य तदाभूद् द्विजसत्तमाः ।

प्रसादात् तस्य देवस्य स्मृतिलोपश्च नाभवत् ॥ ५४.२२॥

भ्रममाणस्तदा कुक्षौ कृत्स्नं जगद् इदं द्विजाः ।

नान्तं जगाम देहस्य तस्य विष्णोः कदाचन ॥ ५४.२३॥

यदासौ नागतश्चान्तं तस्य देहस्य भो द्विजाः ।

तदा तं वरदं देवं शरणं गतवान् मुनिः ॥ ५४.२४॥

ततोऽसौ सहसा विप्रा वायुवेगेन निःसृतः ।

महात्मनो मुखात् तस्य विवृतात् पुरुषस्य सः ॥ ५४.२५॥