अध्याय 46

मुनय ऊचुः ।

श्रोतुमिच्छामहे देव कथाशेषं महीपतेः ।

तस्मिन् क्षेत्रवरे गत्वा किं चकार नराधिपः ॥ ४६.१॥

ब्रह्मोवाच ।

श‍ृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्यामि समासतः ।

क्षेत्रसंदर्शनं चैव कृत्यं तस्य च भूपतेः ॥ ४६.२॥

गत्वा तत्र महीपालः क्षेत्रे त्रैलोक्यविश्रुते ।

ददर्श रमणीयानि स्थानानि सरितस्तथा ॥ ४६.३॥

नदी तत्र महापुण्या विन्ध्यपादविनिर्गता ।

स्वित्त्रोपलेति विख्याता सर्वपापहरा शिवा ॥ ४६.४॥

गङ्गातुल्या महास्रोता दक्षिणार्णवगामिनी ।

महानदीति नाम्ना सा पुण्यतोया सरिद्वरा ॥ ४६.५॥

दक्षिणस्योदधेर्गर्भं शोभिता ।

उभयोस्तटयोर्यस्या ग्रामाश्च नगराणि च ॥ ४६.६॥

दृश्यन्ते मुनिशार्दूलाः सुसस्याः सुमनोहराः ।

हृष्टपुष्टजनाकीर्णा वस्त्रालंकारभूषिताः ॥ ४६.७॥

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रास्तत्र पृथक् पृथक् ।

स्वधर्मनिरताः शान्ता दृश्यन्ते शुभलक्षणाः ॥ ४६.८॥

ताम्बूलपूर्णवदना मालादामविभूषिताः ।

वेदपूर्णमुखा विप्राः सषडङ्गपदक्रमाः ॥ ४६.९॥

अग्निहोत्ररताः केचित् केचिद् औपासनक्रियाः ।

सर्वशास्त्रार्थकुशला यज्वानो भूरिदक्षिणाः ॥ ४६.१०॥

चत्वारे राजमार्गेषु वनेषूपवनेषु च ।

सभामण्डलहर्म्येषु देवतायतनेषु च ॥ ४६.११॥

इतिहासपुराणानि वेदाः साङ्गाः सुलक्षणाः ।

काव्यशास्त्रकथास्तत्र श्रूयन्ते च महाजनैः ॥ ४६.१२॥

स्त्रियस्तद्देशवासिन्यो रूपयौवनगर्विताः ।

सम्पूर्णलक्षणोपेता विस्तीर्णश्रोणिमण्डलाः ॥ ४६.१३॥

सरोरुहमुखाः श्यामाः शरच्चन्द्रनिभाननाः ।

पीनोन्नतस्तनाः सर्वाः समृद्ध्या चारुदर्शनाः ॥ ४६.१४॥

सौवर्णवलयाक्रान्ता दिव्यैर्वस्त्रैरलंकृताः ।

कदलीगर्भसंकाशाः पद्मकिञ्जल्कसप्रभाः ॥ ४६.१५॥

बिम्बाधरपुटाः कान्ताः कर्णान्तायतलोचनाः ।

सुमुखाश्चारुकेशाश्च हावभावावनामिताः ॥ ४६.१६॥

काश्चित् पद्मपलाशाक्ष्यः काश्चिद् इन्दीवरेक्षणाः ।

विद्युद्विस्पष्टदशनास्तन्वङ्ग्यश्च तथापराः ॥ ४६.१७॥

कुटिलालकसंयुक्ताः सीमन्तेन विराजिताः ।

ग्रीवाभरणसंयुक्ता माल्यदामविभूषिताः ॥ ४६.१८॥

कुण्डलै रत्नसंयुक्तैः कर्णपूरैर्मनोहरैः ।

देवयोषित्प्रतीकाशा दृश्यन्ते शुभलक्षणाः ॥ ४६.१९॥

दिव्यगीतवरैर्धन्यैः क्रीडमाना वराङ्गनाः ।

वीणावेणुमृदङ्गैश्च पणवैश्चैव गोमुखैः ॥ ४६.२०॥

शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्नानावाद्यैर्मनोहरैः ।

क्रीडन्त्यस्ताः सदा हृष्टा विलासिन्यः परस्परम् ॥ ४६.२१॥

एवमादि तथानेक+ ।

गीतवाद्यविशारदाः ।

दिवा रात्रौ समायुक्ताः कामोन्मत्ता वराङ्गनाः ॥ ४६.२२॥

भिक्षुवैखानसैः सिद्धैः स्नातकैर्ब्रह्मचारिभिः ।

मन्त्रसिद्धैस्तपःसिद्धैर्यज्ञसिद्धैर्निषेवितम् ॥ ४६.२३॥

इत्येवं ददृशे राजा क्षेत्रं परमशोभनम् ।

अत्रैवाराधयिष्यामि भगवन्तं सनातनम् ॥ ४६.२४॥

जगद्गुरुं परं देवं परं पारं परं पदम् ।

सर्वेश्वरेश्वरं विष्णुमनन्तमपराजितम् ॥ ४६.२५॥

इदं तन्मानसं तीर्थं ज्ञातं मे पुरुषोत्तमम् ।

कल्पवृक्षो महाकायो न्यग्रोधो यत्र तिष्ठति ॥ ४६.२६॥

प्रतिमा चेन्द्रनीलाख्या स्वयं देवेन गोपिता ।

न चात्र दृश्यते चान्या प्रतिमा वैष्णवी शुभा ॥ ४६.२७॥

तथा यत्नं करिष्यामि यथा देवो जगत्पतिः ।

प्रत्यक्षं मम चाभ्येति विष्णुः सत्यपराक्रमः ॥ ४६.२८॥

यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च होमैर्ध्यानैस्तथार्चनैः ।

उपवासैश्च विधिवच्चरेयं व्रतमुत्तमम् ॥ ४६.२९॥

अनन्यमनसा चैव तन्मना नान्यमानसः ।

विष्ण्वायतनविन्यासे प्रारम्भं च करोम्यहम् ॥ ४६.३०॥