अध्याय 44

ब्रह्मोवाच ।

तस्यां स नृपतिः पूर्वं कुर्वन् राज्यमनुत्तमम् ।

पालयामास मतिमान् प्रजाः पुत्रान् इवौरसान् ॥ ४४.१॥

सत्यवादी महाप्राज्ञः शूरः सर्वगुणाकरः ।

मतिमान् धर्मसम्पन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ४४.२॥

सत्यवाञ् शीलवान् दान्तः श्रीमान् परपुरंजयः ।

आदित्य इव तेजोभी रूपैराश्विनयोरिव ॥ ४४.३॥

वर्धमानसुराश्चर्यः शक्रतुल्यपराक्रमः ।

शारदेन्दुरिवाभाति लक्षणैः समलंकृतः ॥ ४४.४॥

आहर्ता सर्वयज्ञानां हयमेधादिकृत् तथा ।

दानैर्यज्ञैस्तपोभिश्च तत्तुल्यो नास्ति भूपतिः ॥ ४४.५॥

सुवर्णमणिमुक्तानां गजाश्वानां च भूपतिः ।

प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो यागे यागे महाधनम् ॥ ४४.६॥

हस्त्यश्वरथमुख्यानां कम्बलाजिनवाससाम् ।

रत्नानां धनधान्यानामन्तस्तस्य न विद्यते ॥ ४४.७॥

एवं सर्वधनैर्युक्तो गुणैः सर्वैरलंकृतः ।

सर्वकामसमृद्धात्मा कुर्वन् राज्यमकण्टकम् ॥ ४४.८॥

तस्येयं मतिरुत्पन्ना सर्वयोगेश्वरं हरिम् ।

कथमाराधयिष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं प्रभुम् ॥ ४४.९॥

विचार्य सर्वशास्त्राणि तन्त्राण्यागमविस्तरम् ।

इतिहासपुराणानि वेदाङ्गानि च सर्वशः ॥ ४४.१०॥

धर्मशास्त्राणि सर्वाणि नियमान् ऋषिभाषितान् ।

वेदाङ्गानि च शास्त्राणि विद्यास्थानानि यानि च ॥ ४४.११॥

गुरुं संसेव्य यत्नेन ब्राह्मणान् वेदपारगान् ।

आधाय परमां काष्ठां कृतकृत्योऽभवत् तदा ॥ ४४.१२॥

सम्प्राप्य परमं तत्त्वं वासुदेवाख्यमव्ययम् ।

भ्रान्तिज्ञानाद् अतीतस्तु मुमुक्षुः संयतेन्द्रियः ॥ ४४.१३॥

कथमाराधयिष्यामि देवदेवं सनातनम् ।

पीतवस्त्रं चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ ४४.१४॥

वनमालावृतोरस्कं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् ।

श्रीवत्सोरःसमायुक्तं मुकुटाङ्गदशोभितम् ॥ ४४.१५॥

स्वपुरात् स तु निष्क्रान्त उज्जयिन्याः प्रजापतिः ।

बलेन महता युक्तः सभृत्यः सपुरोहितः ॥ ४४.१६॥

अनुजग्मुस्तु तं सर्वे रथिनः शस्त्रपाणयः ।

रथैर्विमानसंकाशैः पताकाध्वजसेवितैः ॥ ४४.१७॥

सादिनश्च तथा सर्वे प्रासतोमरपाणयः ।

अश्वैः पवनसंकाशैरनुजग्मुस्तु तं नृपम् ॥ ४४.१८॥

हिमवत्सम्भवैर्मत्तैर्वारणैः पर्वतोपमैः ।

ईषादन्तैः सदा मत्तैः प्रचण्डैः षष्टिहायनैः ॥ ४४.१९॥

हेमकक्षैः सपताकैर्घण्टारवविभूषितैः ।

अनुजग्मुश्च तं सर्वे गजयुद्धविशारदाः ॥ ४४.२०॥

असंख्येयाश्च पादाता धनुष्प्रासासिपाणयः ।

दिव्यमाल्याम्बरधरा दिव्यगन्धानुलेपनाः ॥ ४४.२१॥

अनुजग्मुश्च तं सर्वे युवानो मृष्टकुण्डलाः ।

सर्वास्त्रकुशलाः शूराः सदा संग्रामलालसाः ॥ ४४.२२॥

अन्तःपुरनिवासिन्यः स्त्रियः सर्वाः स्वलंकृताः ।

बिम्बौष्ठचारुदशनाः सर्वाभरणभूषिताः ॥ ४४.२३॥

दिव्यवस्त्रधराः सर्वा दिव्यमाल्यविभूषिताः ।

दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गाः शरच्चन्द्रनिभाननाः ॥ ४४.२४॥

सुमध्यमाश्चारुवेषाश्चारुकर्णालकाञ्चिताः ।

ताम्बूलरञ्जितमुखा रक्षिभिश्च सुरक्षिताः ॥ ४४.२५॥

यानैरुच्चावचैः शुभ्रैर्मणिकाञ्चनभूषितैः ।

उपगीयमानास्ताः सर्वा गायनैः स्तुतिपाठकैः ॥ ४४.२६॥

वेष्टिताः शस्त्रहस्तैश्च पद्मपत्त्रायतेक्षणाः ।

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या अनुजग्मुश्च तं नृपम् ॥ ४४.२७॥

वणिग्ग्रामगणाः सर्वे नानापुरनिवासिनः ।

धनै रत्नैः सुवर्णैश्च सदाराः सपरिच्छदाः ॥ ४४.२८॥

अस्त्रविक्रयकाश्चैव ताम्बूलपण्यजीविनः ।

तृणविक्रयकाश्चैव काष्ठविक्रयकारकाः ॥ ४४.२९॥

रङ्गोपजीविनः सर्वे मांसविक्रयिणस्तथा ।

तैलविक्रयकाश्चैव वस्त्रविक्रयकास्तथा ॥ ४४.३०॥