अध्याय 39

ऋषय ऊचुः ।

प्राचेतसस्य दक्षस्य कथं वैवस्वतेऽन्तरे ।

विनाशमगमद् ब्रह्मन् हयमेधः प्रजापतेः ॥ ३९.१॥

देव्या मन्युकृतं बुद्ध्वा क्रुद्धः सर्वात्मकः प्रभुः ।

कथं विनाशितो यज्ञो दक्षस्यामिततेजसः ।

महादेवेन रोषाद् वै तन् नः प्रब्रूहि विस्तरात् ॥ ३९.२॥

ब्रह्मोवाच ।

वर्णयिष्यामि वो विप्रा महादेवेन वै यथा ।

क्रोधाद् विध्वंसितो यज्ञो देव्याः प्रियचिकीर्षया ॥ ३९.३॥

पुरा मेरोर्द्विजश्रेष्ठाः श‍ृङ्गं त्रैलोक्यपूजितम् ।

ज्योतिःस्थलं नाम चित्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ ३९.४॥

अप्रमेयमनाधृष्यं सर्वलोकनमस्कृतम् ।

तत्र देवो गिरितटे सर्वधातुविचित्रिते ॥ ३९.५॥

पर्यङ्क इव विस्तीर्ण उपविष्टो बभूव ह ।

शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वस्थिताभवत् ॥ ३९.६॥

आदित्याश्च महात्मानो वसवश्च महौजसः ।

तथैव च महात्मानावश्विनौ भिषजां वरौ ॥ ३९.७॥

तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैः परिवारितः ।

यक्षाणामीश्वरः श्रीमान् कैलासनिलयः प्रभुः ॥ ३९.८॥

उपासते महात्मानमुशना च महामुनिः ।

सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव परमर्षयः ॥ ३९.९॥

अङ्गिरःप्रमुखाश्चैव तथा देवर्षयोऽपि च ।

विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा नारदपर्वतौ ॥ ३९.१०॥

अप्सरोगणसंघाश्च समाजग्मुरनेकशः ।

ववौ सुखशिवो वायुर्नानागन्धवहः शुचिः ॥ ३९.११॥

सर्वर्तुकुसुमोपेतः पुष्पवन्तोऽभवन् द्रुमाः ।

तथा विद्याधराः साध्याः सिद्धाश्चैव तपोधनाः ॥ ३९.१२॥

महादेवं पशुपतिं पर्युपासत तत्र वै ।

भूतानि च तथान्यानि नानारूपधराण्यथ ॥ ३९.१३॥

राक्षसाश्च महारौद्राः पिशाचाश्च महाबलाः ।

बहुरूपधरा धृष्टा नानाप्रहरणायुधाः ॥ ३९.१४॥

देवस्यानुचरास्तत्र तस्थुर्वैश्वानरोपमाः ।

नन्दीश्वरश्च भगवान् देवस्यानुमते स्थितः ॥ ३९.१५॥

प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा ।

गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा ॥ ३९.१६॥

पर्युपासत तं देवं रूपिणी द्विजसत्तमाः ।

एवं स भगवांस्तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः ॥ ३९.१७॥

देवैश्च सुमहाभागैर्महादेवो व्यतिष्ठत ।

कस्यचित् त्वथ कालस्य दक्षो नाम प्रजापतिः ॥ ३९.१८॥

पूर्वोक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणोऽभ्यपद्यत ।

ततस्तस्य मखे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ॥ ३९.१९॥

स्वर्गस्थानाद् अथागम्य दक्षमापेदिरे तथा ।

ते विमानैर्महात्मानो ज्वलद्भिर्ज्वलनप्रभाः ॥ ३९.२०॥

देवस्यानुमतेऽगच्छन् गङ्गाद्वारमिति श्रुतिः ।

गन्धर्वाप्सरसाकीर्णं नानाद्रुमलतावृतम् ॥ ३९.२१॥

ऋषिसिद्धैः परिवृतं दक्षं धर्मभृतां वरम् ।

पृथिव्यामन्तरिक्षे च ये च स्वर्लोकवासिनः ॥ ३९.२२॥

सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा उपतस्थुः प्रजापतिम् ।

आदित्या वसवो रुद्राः साध्याः सर्वे मरुद्गणाः ॥ ३९.२३॥

विष्णुना सहिताः सर्व आगता यज्ञभागिनः ।

ऊष्मपा धूमपाश्चैव आज्यपाः सोमपास्तथा ॥ ३९.२४॥

अश्विनौ मरुतश्चैव नानादेवगणैः सह ।

एते चान्ये च बहवो भूतग्रामास्तथैव च ॥ ३९.२५॥

जरायुजाण्डजाश्चैव तथैव स्वेदजोद्भिदः ।

आगताः सत्त्रिणः सर्वे देवाः स्त्रीभिः सहर्षिभिः ॥ ३९.२६॥

विराजन्ते विमानस्था दीप्यमाना इवाग्नयः ।

तान् दृष्ट्वा मन्युनाविष्टो दधीचिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ ३९.२७॥

दधीचिरुवाच ।

अपूज्यपूजने चैव पूज्यानां चाप्यपूजने ।

नरः पापमवाप्नोति महद् वै नात्र संशयः ॥ ३९.२८॥

ब्रह्मोवाच ।

एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिः पुनर्दक्षमभाषत ॥ ३९.२९॥

दधीचिरुवाच ।

पूज्यं च पशुभर्तारं कस्मान्