अध्याय 242

वसिष्ठ उवाच ।

एवमप्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धमनुवर्तते ।

देहाद् देहसहस्राणि तथा च न स भिद्यते ॥ २४२.१॥

तिर्यग्योनिसहस्रेषु कदाचिद् देवतास्वपि ।

उत्पद्यति तपोयोगाद् गुणैः सह गुणक्षयात् ॥ २४२.२॥

मनुष्यत्वाद् दिवं याति देवो मानुष्यमेति च ।

मानुष्यान् निरयस्थानमालयं प्रतिपद्यते ॥ २४२.३॥

कोषकारो यथात्मानं कीटः समभिरुन्धति ।

सूत्रतन्तुगुणैर्नित्यं तथायमगुणो गुणैः ॥ २४२.४॥

द्वंद्वमेति च निर्द्वंद्वस्तासु तास्विह योनिषु ।

शीर्षरोगेऽक्षिरोगे च दन्तशूले गलग्रहे ॥ २४२.५॥

जलोदरेऽतिसारे च गण्डमालाविचर्चिके ।

श्वित्रकुष्ठेऽग्निदग्धे च सिध्मापस्मारयोरपि ॥ २४२.६॥

यानि चान्यानि द्वंद्वानि प्राकृतानि शरीरिणाम् ।

उत्पद्यन्ते विचित्राणि तान्येवात्माभिमन्यते ॥ २४२.७॥

अभिमानातिमानानां तथैव सुकृतान्यपि ।

एकवासाश्चतुर्वासाः शायी नित्यमधस्तथा ॥ २४२.८॥

मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस्तथा ।

वीरमासनमाकाशे तथा शयनमेव च ॥ २४२.९॥

इष्टकाप्रस्तरे चैव चक्रकप्रस्तरे तथा ।

भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्यानुलेपनः ॥ २४२.१०॥

वीरस्थानाम्बुपाके च शयनं फलकेषु च ।

विविधासु च शय्यासु फलगृह्यान्वितासु च ॥ २४२.११॥

उद्याने खललग्ने तु क्षौमकृष्णाजिनान्वितः ।

मणिवालपरीधानो व्याघ्रचर्मपरिच्छदः ॥ २४२.१२॥

सिंहचर्मपरीधानः पट्टवासास्तथैव च ।

फलकं परिधानश्च तथा कटकवस्त्रधृक् ॥ २४२.१३॥

कटैकवसनश्चैव चीरवासास्तथैव च ।

वस्त्राणि चान्यानि बहून्यभिमत्य च बुद्धिमान् ॥ २४२.१४॥

भोजनानि विचित्राणि रत्नानि विविधानि च ।

एकरात्रान्तराशित्वमेककालिकभोजनम् ॥ २४२.१५॥

चतुर्थाष्टमकालं च षष्ठकालिकमेव च ।

षड्रात्रभोजनश्चैव तथा चाष्टाहभोजनः ॥ २४२.१६॥

मासोपवासी मूलाशी फलाहारस्तथैव च ।

वायुभक्षश्च पिण्याक+ ।

दधिगोमयभोजनः ॥ २४२.१७॥

गोमूत्रभोजनश्चैव काशपुष्पाशनस्तथा ।

शैवालभोजनश्चैव तथा चान्येन वर्तयन् ॥ २४२.१८॥

वर्तयञ् शीर्णपर्णैश्च प्रकीर्णफलभोजनः ।

विविधानि च कृच्छ्राणि सेवते सिद्धिकाङ्क्षया ॥ २४२.१९॥

चान्द्रायणानि विधिवल्लिङ्गानि विविधानि च ।

चातुराश्रम्ययुक्तानि धर्माधर्माश्रयाण्यपि ॥ २४२.२०॥

उपाश्रयान् अप्यपरान् पाखण्डान् विविधान् अपि ।

विविक्ताश्च शिलाछायास्तथा प्रस्रवणानि च ॥ २४२.२१॥

पुलिनानि विविक्तानि विविधानि वनानि च ।

काननेषु विविक्ताश्च शैलानां महतीर्गुहाः ॥ २४२.२२॥

नियमान् विविधांश्चापि विविधानि तपांसि च ।

यज्ञांश्च विविधाकारान् विद्याश्च विविधास्तथा ॥ २४२.२३॥

वणिक्पथं द्विजक्षत्र+ ।

वैश्यशूद्रांस्तथैव च ।

दानं च विविधाकारं दीनान्धकृपणादिषु ॥ २४२.२४॥

अभिमन्येत संधातुं तथैव विविधान् गुणान् ।

सत्त्वं रजस्तमश्चैव धर्मार्थौ काम एव च ॥ २४२.२५॥

प्रकृत्यात्मानमेवात्मा एवं प्रविभजत्युत ।

स्वाहाकारवषट्कारौ स्वधाकारनमस्क्रिये ॥ २४२.२६॥

यजनाध्ययने दानं तथैवाहुः प्रतिग्रहम् ।

याजनाध्यापने चैव तथान्यद् अपि किंचन ॥ २४२.२७॥

जन्ममृत्युविधानेन तथा विशसनेन च ।

शुभाशुभभयं सर्वमेतद् आहुः सनातनम् ॥ २४२.२८॥

प्रकृतिः कुरुते देवी भयं प्रलयमेव च ।

दिवसान्ते गुणान् एतान् अतीत्यैकोऽवतिष्ठते ॥ २४२.२९॥

रश्मिजालमिवादित्यस्तत्कालं संनियच्छति ।

एवमेवैष तत् सर्वं क्रीडार्थमभिमन्यते ॥ २४२.३०॥