अध्याय 230

मुनय ऊचुः ।

अस्माभिस्तु श्रुतं व्यास यत् त्वया समुदाहृतम् ।

प्रादुर्भावाश्रितं पुण्यं माया विष्णोश्च दुर्विदा ॥ २३०.१॥

श्रोतुमिच्छामहे त्वत्तो यथावद् उपसंहृतिम् ।

महाप्रलयसंज्ञां च कल्पान्ते च महामुने ॥ २३०.२॥

व्यास उवाच ।

श्रूयतां भो मुनिश्रेष्ठा यथावद् अनुसंहृतिः ।

कल्पान्ते प्राकृते चैव प्रलये जायते यथा ॥ २३०.३॥

अहोरात्रं पितृणां तु मासोऽब्दं त्रिदिवौकसाम् ।

चतुर्युगसहस्रे तु ब्रह्मणोऽहर्द्विजोत्तमाः ॥ २३०.४॥

कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् ।

दैवैर्वर्षसहस्रैस्तु तद् द्वादशाभिरुच्यते ॥ २३०.५॥

चतुर्युगाण्यशेषाणि सदृशानि स्वरूपतः ।

आद्यं कृतयुगं प्रोक्तं मुनयोऽन्त्यं तथा कलिम् ॥ २३०.६॥

आद्ये कृतयुगे सर्गो ब्रह्मणा क्रियते यतः ।

क्रियते चोपसंहारस्तथान्तेऽपि कलौ युगे ॥ २३०.७॥

मुनय ऊचुः ।

कलेः स्वरूपं भगवन् विस्तराद् वक्तुमर्हसि ।

धर्मश्चतुष्पाद् भगवान् यस्मिन् वैकल्यम् ऋच्छति ॥ २३०.८॥

व्यास उवाच ।

कलिस्वरूपं भो विप्रा यत् पृच्छध्वं ममानघाः ।

निबोधध्वं समासेन वर्तते यन् महत्तरम् ॥ २३०.९॥

वर्णाश्रमाचारवती प्रवृत्तिर्न कलौ नृणाम् ।

न साम+ऋग्यजुर्वेद+ ।

विनिष्पादनहैतुकी ॥ २३०.१०॥

विवाहा न कलौ धर्मा न शिष्या गुरुसंस्थिताः ।

न पुत्रा धार्मिकाश्चैव न च वह्निक्रियाक्रमः ॥ २३०.११॥

यत्र तत्र कुले जातो बली सर्वेश्वरः कलौ ।

सर्वेभ्य एव वर्णेभ्यो नरः कन्योपजीवनः ॥ २३०.१२॥

येन तेनैव योगेन द्विजातिर्दीक्षितः कलौ ।

यैव सैव च विप्रेन्द्राः प्रायश्चित्तक्रिया कलौ ॥ २३०.१३॥

सर्वमेव कलौ शास्त्रं यस्य यद् वचनं द्विजाः ।

देवताश्च कलौ सर्वाः सर्वः सर्वस्य चाश्रमः ॥ २३०.१४॥

उपवासस्तथायासो वित्तोत्सर्गस्तथा कलौ ।

धर्मो यथाभिरुचितैरनुष्ठानैरनुष्ठितः ॥ २३०.१५॥

वित्तेन भविता पुंसां स्वल्पेनैव मदः कलौ ।

स्त्रीणां रूपमदश्चैव केशैरेव भविष्यति ॥ २३०.१६॥

सुवर्णमणिरत्नादौ वस्त्रे चोपक्षयं गते ।

कलौ स्त्रियो भविष्यन्ति तदा केशैरलंकृताः ॥ २३०.१७॥

परित्यक्ष्यन्ति भर्तारं वित्तहीनं तथा स्त्रियः ।

भर्ता भविष्यति कलौ वित्तवान् एव योषिताम् ॥ २३०.१८॥

यो यो ददाति बहुलं स स स्वामी तदा नृणाम् ।

स्वामित्वहेतुसम्बन्धो भविताभिजनस्तदा ॥ २३०.१९॥

गृहान्ता द्रव्यसंघाता द्रव्यान्ता च तथा मतिः ।

अर्थाश्चाथोपभोगान्ता भविष्यन्ति तदा कलौ ॥ २३०.२०॥

स्त्रियः कलौ भविष्यन्ति स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः ।

अन्यायावाप्तवित्तेषु पुरुषेषु स्पृहालवः ॥ २३०.२१॥

अभ्यर्थितोऽपि सुहृदा स्वार्थहानिं तु मानवः ।

पणस्यार्धार्धमात्रेऽपि करिष्यति तदा द्विजाः ॥ २३०.२२॥

सदा सपौरुषं चेतो भावि विप्र तदा कलौ ।

क्षीरप्रदानसम्बन्धि भाति गोषु च गौरवम् ॥ २३०.२३॥

अनावृष्टिभयात् प्रायः प्रजाः क्षुद्भयकातराः ।

भविष्यन्ति तदा सर्वा गगनासक्तदृष्टयः ॥ २३०.२४॥

मूलपर्णफलाहारास्तापसा इव मानवाः ।

आत्मानं घातयिष्यन्ति तदावृष्ट्याभिदुःखिताः ॥ २३०.२५॥

दुर्भिक्षमेव सततं सदा क्लेशमनीश्वराः ।

प्राप्स्यन्ति व्याहतसुखं प्रमादान् मानवाः कलौ ॥ २३०.२६॥

अस्नातभोजिनो नाग्नि+ ।

देवतातिथिपूजनम् ।

करिष्यन्ति कलौ प्राप्ते न च पिण्डोदकक्रियाम् ॥ २३०.२७॥

लोलुपा ह्रस्वदेहाश्च बह्वन्नादनतत्पराः ।

बहुप्रजाल्पभाग्याश्च भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः ॥ २३०.२८॥

उभाभ्यामथ पाणिभ्यां शिरःकण्डूयनं स्त्रियः ।

कुर्वत्यो गुरुभर्तृणामाज्ञां भेत्स्यन्त्यनावृताः ॥ २३०.२९॥

स्वपोषणपराः क्रुद्धा देहसंस्कारवर्जिताः ।

परुषानृतभाषिण्यो भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः ॥ २३०.३०॥