अध्याय 226

व्यास उवाच ।

श्रुत्वैवं सा जगन्माता भर्तुर्वचनमादितः ।

हृष्टा बभूव सुप्रीता विस्मिता च तदा द्विजाः ॥ २२६.१॥

ये तत्रासन् मुनिवरास्त्रिपुरारेः समीपतः ।

तीर्थयात्राप्रसङ्गेन गतास्तस्मिन् गिरौ द्विजाः ॥ २२६.२॥

तेऽपि सम्पूज्य तं देवं शूलपाणिं प्रणम्य च ।

पप्रच्छुः संशयं चैव लोकानां हितकाम्यया ॥ २२६.३॥

मुनय ऊचुः ।

त्रिलोचन नमस्तेऽस्तु दक्षक्रतुविनाशन ।

पृच्छामस्त्वां जगन्नाथ संशयं हृदि संस्थितम् ॥ २२६.४॥

संसारेऽस्मिन् महाघोरे भैरवे लोमहर्षणे ।

भ्रमन्ति सुचिरं कालं पुरुषाश्चाल्पमेधसः ॥ २२६.५॥

येनोपायेन मुच्यन्ते जन्मसंसारबन्धनात् ।

ब्रूहि तच्छ्रोतुमिच्छामः परं कौतूहलं हि नः ॥ २२६.६॥

महेश्वर उवाच ।

कर्मपाशनिबद्धानां नराणां दुःखभागिनाम् ।

नान्योपायं प्रपश्यामि वासुदेवात् परं द्विजाः ॥ २२६.७॥

ये पूजयन्ति तं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् ।

वाङ्मनःकर्मभिः सम्यक् ते यान्ति परमां गतिम् ॥ २२६.८॥

किं तेषां जीवितेनेह पशुवच्चेष्टितेन च ।

येषां न प्रवणं चित्तं वासुदेवे जगन्मये ॥ २२६.९॥

ऋषय ऊचुः ।

पिनाकिन् भगनेत्रघ्न सर्वलोकनमस्कृत ।

माहात्म्यं वासुदेवस्य श्रोतुमिच्छाम शंकर ॥ २२६.१०॥

महेश्वर उवाच ।

पितामहाद् अपि वरः शाश्वतः पुरुषो हरिः ।

कृष्णो जाम्बूनदाभासो व्यभ्रे सूर्य इवोदितः ॥ २२६.११॥

दशबाहुर्महातेजा देवतारिनिषूदनः ।

श्रीवत्साङ्को हृषीकेशः सर्वदैवतयूथपः ॥ २२६.१२॥

ब्रह्मा तस्योदरभवस्तस्याहं च शिरोभवः ।

शिरोरुहेभ्यो ज्योतींषि रोमभ्यश्च सुरासुराः ॥ २२६.१३॥

ऋषयो देहसम्भूतास्तस्य लोकाश्च शाश्वताः ।

पितामहगृहं साक्षात् सर्वदेवगृहं च सः ॥ २२६.१४॥

सोऽस्याः पृथिव्याः कृत्स्नायाः स्रष्टा त्रिभुवनेश्वरः ।

संहर्ता चैव भूतानां स्थावरस्य चरस्य च ॥ २२६.१५॥

स हि देवदेवः साक्षाद् देवनाथः परंतपः ।

सर्वज्ञः सर्वसंस्रष्टा सर्वगः सर्वतोमुखः ॥ २२६.१६॥

न तस्मात् परमं भूतं त्रिषु लोकेषु किंचन ।

सनातनो महाभागो गोविन्द इति विश्रुतः ॥ २२६.१७॥

स सर्वान् पार्थिवान् संख्ये घातयिष्यति मानदः ।

सुरकार्यार्थमुत्पन्नो मानुष्यं वपुरास्थितः ॥ २२६.१८॥

नहि देवगणाः शक्तास्त्रिविक्रमविनाकृताः ।

भुवने देवकार्याणि कर्तुं नायकवर्जितः ॥ २२६.१९॥

नायकः सर्वभूतानां सर्वभूतनमस्कृतः ।

एतस्य देवनाथस्य कार्यस्य च परस्य च ॥ २२६.२०॥

ब्रह्मभूतस्य सततं ब्रह्मर्षिशरणस्य च ।

ब्रह्मा वसति नाभिस्थः शरीरेऽहं च संस्थितः ॥ २२६.२१॥

सर्वाः सुखं संस्थिताश्च शरीरे तस्य देवताः ।

स देवः पुण्डरीकाक्षः श्रीगर्भः श्रीसहोषितः ॥ २२६.२२॥

शार्ङ्गचक्रायुधः खड्गी सर्वनागरिपुध्वजः ।

उत्तमेन सुशीलेन शौचेन च दमेन च ॥ २२६.२३॥

पराक्रमेण वीर्येण वपुषा दर्शनेन च ।

आरोहणप्रमाणेन वीर्येणार्जवसम्पदा ॥ २२६.२४॥

आनृशंस्येन रूपेण बलेन च समन्वितः ।

अस्त्रैः समुदितः सर्वैर्दिव्यैरद्भुतदर्शनैः ॥ २२६.२५॥

योगमायासहस्राक्षो विरूपाक्षो महामनाः ।

वाचा मित्रजनश्लाघी ज्ञातिबन्धुजनप्रियः ॥ २२६.२६॥

क्षमावांश्चानहंवादी स देवो ब्रह्मदायकः ।

भयहर्ता भयार्तानां मित्रानन्दविवर्धनः ॥ २२६.२७॥

शरण्यः सर्वभूतानां दीनानां पालने रतः ।

श्रुतवान् अथ सम्पन्नः सर्वभूतनमस्कृतः ॥ २२६.२८॥

समाश्रितानामुपकृच्छत्रूणां भयकृत् तथा ।

नीतिज्ञो नीतिसम्पन्नो ब्रह्मवादी जितेन्द्रियः ॥ २२६.२९॥

भवार्थमेव देवानां बुद्ध्या परमया युतः ।

प्राजापत्ये शुभे मार्गे मानवे धर्मसंस्कृते ॥ २२६.३०॥