अध्याय 218

मुनय ऊचुः ।

अधर्मस्य गतिर्ब्रह्मन् कथिता नस्त्वयानघ ।

धर्मस्य च गतिं श्रोतुमिच्छामो वदतां वर ॥ २१८.१॥

कृत्वा पापानि कर्माणि कथं यान्त्यशुभां गतिम् ।

कर्मणा च कृतेनेह केन यान्ति शुभां गतिम् ॥ २१८.२॥

व्यास उवाच ।

कृत्वा पापानि कर्माणि त्वधर्मवशमागतः ।

मनसा विपरीतेन निरयं प्रतिपद्यते ॥ २१८.३॥

मोहाद् अधर्मं यः कृत्वा पुनः समनुतप्यते ।

मनःसमाधिसंयुक्तो न स सेवेत दुष्कृतम् ॥ २१८.४॥

यदि विप्राः कथयते विप्राणां धर्मवादिनाम् ।

ततोऽधर्मकृतात् क्षिप्रमपराधात् प्रमुच्यते ॥ २१८.५॥

यथा यथा नरः सम्यग् अधर्ममनुभाषते ।

समाहितेन मनसा विमुञ्चति तथा तथा ॥ २१८.६॥

यथा यथा मनस्तस्य दुष्कृतं कर्म गर्हते ।

तथा तथा शरीरं तु तेनाधर्मेण मुच्यते ॥ २१८.७॥

भुजंग इव निर्मोकान् पूर्वभुक्ताञ् जहाति तान् ।

दत्त्वा विप्रस्य दानानि विविधानि समाहितः ॥ २१८.८॥

मनःसमाधिसंयुक्तः स्वर्गतिं प्रतिपद्यते ।

दानानि तु प्रवक्ष्यामि यानि दत्त्वा द्विजोत्तमाः ॥ २१८.९॥

नरः कृत्वाप्यकार्याणि ततो धर्मेण युज्यते ।

सर्वेषामेव दानानामन्नं श्रेष्ठमुदाहृतम् ॥ २१८.१०॥

सर्वमन्नं प्रदातव्यम् ऋजुना धर्ममिच्छता ।

प्राणा ह्यन्नं मनुष्याणां तस्माज्जन्तुः प्रजायते ॥ २१८.११॥

अन्ने प्रतिष्ठिता लोकास्तस्माद् अन्नं प्रशस्यते ।

अन्नमेव प्रशंसन्ति देवर्षिपितृमानवाः ॥ २१८.१२॥

अन्नस्य हि प्रदानेन स्वर्गमाप्नोति मानवः ।

न्यायलब्धं प्रदातव्यं द्विजातिभ्योऽन्नमुत्तमम् ॥ २१८.१३॥

स्वाध्यायसमुपेतेभ्यः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।

यस्य त्वन्नमुपाश्नन्ति ब्राह्मणाश्च सकृद् दश ॥ २१८.१४॥

हृष्टेन मनसा दत्तं न स तिर्यग्गतिर्भवेत् ।

ब्राह्मणानां सहस्राणि दशाभोज्य द्विजोत्तमाः ॥ २१८.१५॥

नरोऽधर्मात् प्रमुच्येत पापेष्वभिरतः सदा ।

भैक्षेणान्नं समाहृत्य विप्रो वेदपुरस्कृतः ॥ २१८.१६॥

स्वाध्यायनिरते विप्रे दत्त्वेह सुखमेधते ।

अहिंसन् ब्राह्मणस्वानि न्यायेन परिपाल्य च ॥ २१८.१७॥

क्षत्रियस्तरसा प्राप्तमन्नं यो वै प्रयच्छति ।

द्विजेभ्यो वेदमुख्येभ्यः प्रयतः सुसमाहितः ॥ २१८.१८॥

तेनापोहति धर्मात्मा दुष्कृतं कर्म भो द्विजाः ।

षड्भागपरिशुद्धं च कृषेर्भागमुपार्जितम् ॥ २१८.१९॥

वैश्यो ददद् द्विजातिभ्यः पापेभ्यः परिमुच्यते ।

अवाप्य प्राणसंदेहं कार्कश्येन समार्जितम् ॥ २१८.२०॥

अन्नं दत्त्वा द्विजातिभ्यः शूद्रः पापात् प्रमुच्यते ।

औरसेन बलेनान्नमर्जयित्वा विहिंसकः ॥ २१८.२१॥

यः प्रयच्छति विप्रेभ्यो न स दुर्गाणि सेवते ।

न्यायेनावाप्तमन्नं तु नरो हर्षसमन्वितः ॥ २१८.२२॥

द्विजेभ्यो वेदवृद्धेभ्यो दत्त्वा पापात् प्रमुच्यते ।

अन्नमूर्जस्करं लोके दत्त्वोर्जस्वी भवेन् नरः ॥ २१८.२३॥

सतां पन्थानमावृत्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ।

दानविद्भिः कृतः पन्था येन यान्ति मनीषिणः ॥ २१८.२४॥

तेष्वप्यन्नस्य दातारस्तेभ्यो धर्मः सनातनः ।

सर्वावस्थं मनुष्येण न्यायेनान्नमुपार्जितम् ॥ २१८.२५॥

कार्यान् न्यायागतं नित्यमन्नं हि परमा गतिः ।

अन्नस्य हि प्रदानेन नरो याति परां गतिम् ॥ २१८.२६॥

सर्वकामसमायुक्तः प्रेत्य चाप्यश्नुते सुखम् ।

एवं पुण्यसमायुक्तो नरः पापैः प्रमुच्यते ॥ २१८.२७॥

तस्माद् अन्नं प्रदातव्यमन्यायपरिवर्जितम् ।

यस्तु प्राणाहुतीपूर्वमन्नं भुङ्क्ते गृही सदा ॥ २१८.२८॥

अवन्ध्यं दिवसं कुर्याद् अन्नदानेन मानवः ।

भोजयित्वा शतं नित्यं नरो वेदविदां वरम् ॥ २१८.२९॥

न्यायविद्धर्मविदुषामितिहासविदां तथा ।

न याति नरकं घोरं संसारं न च सेवते ॥ २१८.३०॥