अध्याय 174

ब्रह्मोवाच ।

सा संगता पूर्वमपाम्पतिं तम् ।

गङ्गा सुराणामपि वन्दनीया ।

देवैश्च सर्वैरनुगम्यमाना ।

संस्तूयमाना मुनिभिर्मरुद्भिः ॥ १७४.१॥

वसिष्ठजाबालिसयाज्ञवल्क्य+ ।

क्रत्वङ्गिरोदक्षमरीचिवैष्णवाः ।

शातातपः शौनकदेवरात+ ।

भृग्वग्निवेश्यात्रिमरीचिमुख्याः ॥ १७४.२॥

सुधूतपापा मनुगौतमादयः ।

सकौशिकास्तुम्बरुपर्वताद्याः ।

अगस्त्यमार्कण्डसपिप्पलाद्याः ।

सगालवा योगपरायणाश्च ॥ १७४.३॥

सवामदेवाङ्गिरसोऽथ भार्गवाः ।

स्मृतिप्रवीणाः श्रुतिभिर्मनोज्ञाः ।

सर्वे पुराणार्थविदो बहुज्ञास्- ।

ते गौतमीं देवनदीं तु गत्वा ॥ १७४.४॥

स्तोष्यन्ति मन्त्रैः श्रुतिभिः प्रभूतैर् ।

हृद्यैश्च तुष्टैर्मुदितैर्मनोभिः ।

तां संगतां वीक्ष्य शिवो हरिश्च ।

आत्मानमादर्शयतां मुनिभ्यः ॥ १७४.५॥

तथामरास्तौ पितृभिश्च दृष्टौ ।

स्तुवन्ति देवौ सकलार्तिहारिणौ ॥ १७४.६॥

आदित्या वसवो रुद्रा मरुतो लोकपालकाः ।

कृताञ्जलिपुटाः सर्वे स्तुवन्ति हरिशंकरौ ॥ १७४.७॥

संगमेषु प्रसिद्धेषु नित्यं सप्तसु नारद ।

समुद्रस्य च गङ्गाया नित्यं देवौ प्रतिष्ठितौ ॥ १७४.८॥

गौतमेश्वर आख्यातो यत्र देवो महेश्वरः ।

नित्यं संनिहितस्तत्र माधवो रमया सह ॥ १७४.९॥

ब्रह्मेश्वर इति ख्यातो मयैव स्थापितः शिवः ।

लोकानामुपकारार्थमात्मनः कारणान्तरे ॥ १७४.१०॥

चक्रपाणिरिति ख्यातः स्तुतो देवैर्मया सह ।

तत्र संनिहितो विष्णुर्देवैः सह मरुद्गणैः ॥ १७४.११॥

ऐन्द्रतीर्थमिति ख्यातं तद् एव हयमूर्धकम् ।

हयमूर्धा तत्र विष्णुस्तन्मूर्धनि सुरा अपि ।

सोमतीर्थमिति ख्यातं यत्र सोमेश्वरः शिवः ॥ १७४.१२॥

इन्द्रस्य सोमश्रवसो देवैश्च ऋषिभिस्तथा ।

प्रार्थितः सोम एवादाविन्द्रायेन्दो परिस्रव ॥ १७४.१३॥

सप्त दिशो नानासूर्याः सप्त होतार ऋत्विजः ।

देवा आदित्या ये सप्त तेभिः सोमाभिरक्ष न ।

इन्द्रायेन्दो परिस्रव ॥ १७४.१४॥

यत् ते राजञ् छृतं हविस्तेन सोमाभिरक्ष नः ।

अरातीवा मा नस्तारीन् मो च नः किंचनाममद् ।

इन्द्रायेन्दो परिस्रव ॥ १७४.१५॥

ऋषे मन्त्रकृतां स्तोमैः कश्यपोद्वर्धयन् गिरः ।

सोमं नमस्य राजानं यो जज्ञे वीरुधां पतिर् ।

इन्द्रायेन्दो परिस्रव ॥ १७४.१६॥

कारुरहं ततो भिषग् उपलप्रक्षिणी नना ।

नानाधियो वसूयवोऽनु गा इव तस्थिम ।

इन्द्रायेन्दो परिस्रव ॥ १७४.१७॥

एवमुक्त्वा च ऋषिभिः सोमं प्राप्य च वज्रिणे ।

तेभ्यो दत्त्वा ततो यज्ञः पूर्णो जातः शतक्रतोः ॥ १७४.१८॥

तत् सोमतीर्थमाख्यातमाग्नेयं पुरतस्तु तत् ।

अग्निरिष्ट्वा महायज्ञैर्मामाराध्य मनीषितम् ॥ १७४.१९॥

सम्प्राप्तवान् मत्प्रसादाद् अहं तत्रैव नित्यशः ।

स्थितो लोकोपकारार्थं तत्र विष्णुः शिवस्तथा ॥ १७४.२०॥

तस्माद् आग्नेयमाख्यातमादित्यं तदनन्तरम् ।

यत्रादित्यो वेदमयो नित्यमेति उपासितुम् ॥ १७४.२१॥

रूपान्तरेण मध्याह्ने द्रष्टुं मां शंकरं हरिम् ।

नमस्कार्यस्तत्र सदा मध्याह्ने सकलो जनः ॥ १७४.२२॥

रूपेण केन सविता समायातीत्यनिश्चयात् ।

तस्माद् आदित्यमाख्यातं बार्हस्पत्यमनन्तरम् ॥ १७४.२३॥

बृहस्पतिः सुरैः पूजां तस्मात् तीर्थाद् अवाप ह ।

ईजे च यज्ञान् विविधान् बार्हस्पत्यं ततो विदुः ॥ १७४.२४॥

तत्तीर्थस्मरणाद् एव ग्रहशान्तिर्भविष्यति ।

तस्माद् अप्यपरं तीर्थमिन्द्रगोपे नगोत्तमे ॥ १७४.२५॥

प्रतिष्ठितं महालिङ्गं कस्मिंश्चित् कारणान्तरे ।

हिमालयेन तत् तीर्थमद्रितीर्थं तद् उच्यते ॥ १७४.२६॥

तत्र स्नानं च दानं च सर्वकामप्रदं शुभम् ।

एवं सा गौतमी गङ्गा ब्रह्माद्रेश्च विनिःसृता ॥ १७४.२७॥

यावत् सागरगा देवी तत्र तीर्थानि कानिचित् ।

संक्षेपेण मयोक्तानि रहस्यानि शुभानि च ॥ १७४.२८॥

वेदे पुराणे ऋषिभिः प्रसिद्धा ।

या गौतमी लोकनमस्कृता च ।

वक्तुं कथं तामतिसुप्रभावाम् ।

अशेषतो नारद कस्य शक्तिः ॥ १७४.२९॥

भक्त्या प्रवृत्तस्य यथाकथंचिन् ।

नैवापराधोऽस्ति न संशयोऽत्र ।

तस्माच्च दिङ्मात्रमतिप्रयासात् ।

संसूचितं लोकहिताय तस्याः ॥ १७४.३०॥