अध्याय 170

ब्रह्मोवाच ।

चक्षुस्तीर्थमिति ख्यातं रूपसौभाग्यदायकम् ।

यत्र योगेश्वरो देवो गौतम्या दक्षिणे तटे ॥ १७०.१॥

पुरं भौवनमाख्यातं गिरिमूर्ध्न्यभिधीयते ।

यत्रासौ भौवनो राजा क्षत्रधर्मपरायणः ॥ १७०.२॥

तस्मिन् पुरवरे कश्चिद् ब्राह्मणो वृद्धकौशिकः ।

तत्पुत्रो गौतम इति ख्यातो वेदविदुत्तमः ॥ १७०.३॥

तस्य मातुर्मनोदोषाद् विपरीतोऽभवद् द्विजः ।

सखा तस्य वणिक् कश्चिन् मणिकुण्डल उच्यते ॥ १७०.४॥

तेन सख्यं द्विजस्यासीद् विषमं द्विजवैश्ययोः ।

श्रीमद्दरिद्रयोर्नित्यं परस्परहितैषिणोः ॥ १७०.५॥

कदाचिद् गौतमो वैश्यं वित्तेशं मणिकुण्डलम् ।

प्राहेदं वचनं प्रीत्या रहः स्थित्वा पुनः पुनः ॥ १७०.६॥

गौतम उवाच ।

गच्छामो धनमादातुं पर्वतान् उदधीन् अपि ।

यौवनं तद् वृथा ज्ञेयं विना सौख्यानुकूल्यतः ।

धनं विना तत् कथं स्याद् अहो धिङ् निर्धनं नरम् ॥ १७०.७॥

ब्रह्मोवाच ।

कुण्डलो द्विजमाहेदं मत्पित्रोपार्जितं धनम् ।

बह्वस्ति किं धनेनाद्य करिष्ये द्विजसत्तम ।

द्विजः पुनरुवाचेदं मणिकुण्डलमोजसा ॥ १७०.८॥

गौतम उवाच ।

धर्मार्थज्ञानकामानां को नु तृप्तः प्रशस्यते ।

उत्कर्षप्राप्तिरेवैषां सखे श्लाघ्या शरीरिणाम् ॥ १७०.९॥

स्वेनैव व्यवसायेन धन्या जीवन्ति जन्तवः ।

परदत्तार्थसंतुष्टाः कष्टजीविन एव ते ॥ १७०.१०॥

स पुत्रः शस्यते लोके पितृभिश्चाभिनन्द्यते ।

यः पैत्र्यमभिलिप्सेत न वाचापि तु कुण्डल ॥ १७०.११॥

स्वबाहुबलमाश्रित्य योऽर्थान् अर्जयते सुतः ।

स कृतार्थो भवेल्लोके पैत्र्यं वित्तं न तु स्पृशेत् ॥ १७०.१२॥

स्वयमार्ज्य सुतो वित्तं पित्रे दास्यति बन्धवे ।

तं तु पुत्रं विजानीयाद् इतरो योनिकीटकः ॥ १७०.१३॥

ब्रह्मोवाच ।

एतच्छ्रुत्वा तु तद् वाक्यं ब्राह्मणस्याभिलाषिणः ।

तथेति मत्वा तद्वाक्यं रत्नान्यादाय सत्वरः ॥ १७०.१४॥

आत्मकीयानि वित्तानि गौतमाय न्यवेदयत् ।

धनेनैतेन देशांश्च परिभ्रम्य यथासुखम् ॥ १७०.१५॥

धनान्यादाय वित्तानि पुनरेष्यामहे गृहम् ।

सत्यमेव वणिग् वक्ति स तु विप्रः प्रतारकः ॥ १७०.१६॥

पापात्मा पापचित्तं च न बुबोध वणिग् द्विजम् ।

तौ परस्परमामन्त्र्य मातापित्रोरजानतोः ॥ १७०.१७॥

देशाद् देशान्तरं यातौ धनार्थं तौ वणिग्द्विजौ ।

वणिग्घस्तस्थितं वित्तं ब्राह्मणो हर्तुमिच्छति ॥ १७०.१८॥

ब्राह्मण उवाच ।

येन केनाप्युपायेन तद् धनं हि समाहरे ।

अहो पृथिव्यां रम्याणि नगराणि सहस्रशः ॥ १७०.१९॥

इष्टप्रदात्र्यः कामस्य देवता इव योषितः ।

मनोहरास्तत्र तत्र सन्ति किं क्रियते मया ॥ १७०.२०॥

धनमाहृत्य यत्नेन योषिद्भ्यो यदि दीयते ।

भुज्यन्ते तास्ततो नित्यं सफलं जीवितं हि तत् ॥ १७०.२१॥

नृत्यगीतरतो नित्यं पण्यस्त्रीभिरलंकृतः ।

भोक्ष्ये कथं तु तद् वित्तं वैश्यान् मद्धस्तमागतम् ॥ १७०.२२॥

ब्रह्मोवाच ।

एवं चिन्तयमानोऽसौ गौतमः प्रहसन्न् इव ।

मणिकुण्डलमाहेदमधर्माद् एव जन्तवः ॥ १७०.२३॥

वृद्धिं सुखमभीष्टानि प्राप्नुवन्ति न संशयः ।

धर्मिष्ठाः प्राणिनो लोके दृश्यन्ते दुःखभागिनः ॥ १७०.२४॥

तस्माद् धर्मेण किं तेन दुःखैकफलहेतुना ॥ १७०.२५॥

ब्रह्मोवाच ।

नेत्युवाच ततो वैश्यः सुखं धर्मे प्रतिष्ठितम् ।

पापे दुःखं भयं शोको दारिद्र्यं क्लेश एव च ।

यतो धर्मस्ततो मुक्तिः स्वधर्मः किं विनश्यति ॥ १७०.२६॥

ब्रह्मोवाच ।

एवं विवदतोस्तत्र सम्परायस्तयोरभूत् ।

यस्य पक्षो भवेज्ज्यायान् स परार्थमवाप्नुयात् ॥ १७०.२७॥

पृच्छावः कस्य प्राबल्यं धर्मिणो वाप्यधर्मिणः ।

वेदात् तु लौकिकं ज्येष्ठं लोके धर्मात् सुखं भवेत् ॥ १७०.२८॥

एवं विवदमानौ तावूचतुः सकलाञ् जनान् ।

धर्मस्य वाप्यधर्मस्य प्राबल्यमनयोर्भुवि ॥ १७०.२९॥

तद् वदन्तु यथावृत्तमेवमूचतुरोजसा ।

एवं तत्रोचिरे केचिद् ये धर्मेणानुवर्तिनः ॥ १७०.३०॥