अध्याय 16

लोमहर्षण उवाच ।

भजमानस्य पुत्रोऽथ रथमुख्यो विदूरथः ।

राजाधिदेवः शूरस्तु विदूरथसुतोऽभवत् ॥ १६.१॥

राजाधिदेवस्य सुता जज्ञिरे वीर्यवत्तराः ।

दत्तातिदत्तौ बलिनौ शोणाश्वः श्वेतवाहनः ॥ १६.२॥

शमी च दण्डशर्मा च दन्तशत्रुश्च शत्रुजित् ।

श्रवणा च श्रविष्ठा च स्वसारौ सम्बभूवतुः ॥ १६.३॥

शमिपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः ।

स्वयम्भोजः स्वयम्भोजाद् भदिकः सम्बभूव ह ॥ १६.४॥

तस्य पुत्रा बभूवुर्हि सर्वे भीमपराक्रमाः ।

कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा तु मध्यमः ॥ १६.५॥

देवान्तश्च नरान्तश्च भिषग्वैतरणश्च यः ।

सुदान्तश्चातिदान्तश्च निकाश्यः कामदम्भकः ॥ १६.६॥

देवान्तस्याभवत् पुत्रो विद्वान् कम्बलबर्हिषः ।

असमौजाः सुतस्तस्य नासमौजाश्च तावुभौ ॥ १६.७॥

अजातपुत्राय सुतान् प्रददावसमौजसे ।

सुदंष्ट्रश्च सुचारुश्च कृष्ण इत्यन्धकाः स्मृताः ॥ १६.८॥

गान्धारी चैव माद्री च क्रोष्टुभार्ये बभूवतुः ।

गान्धारी जनयामास अनमित्रं महाबलम् ॥ १६.९॥

माद्री युधाजितं पुत्रं ततो वै देवमीधुषम् ।

अनमित्रममित्राणां जेतारमपराजितम् ॥ १६.१०॥

अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नतो द्वौ बभूवतुः ।

प्रसेनश्चाथ सत्राजिच्छत्रुसेनाजितावुभौ ॥ १६.११॥

प्रसेनो द्वारवत्यां तु निवसन् यो महामणिम् ।

दिव्यं स्यमन्तकं नाम स सूर्याद् उपलब्धवान् ॥ १६.१२॥

तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमोऽभवत् ।

स कदाचिन् निशापाये रथेन रथिनां वरः ॥ १६.१३॥

तोयकूलमपः स्प्रष्टुमुपस्थातुं ययौ रविम् ।

तस्योपतिष्ठतः सूर्यं विवस्वान् अग्रतः स्थितः ॥ १६.१४॥

विस्पष्टमूर्तिर्भगवांस्तेजोमण्डलवान् विभुः ।

अथ राजा विवस्वन्तमुवाच स्थितमग्रतः ॥ १६.१५॥

यथैव व्योम्नि पश्यामि सदा त्वां ज्योतिषां पते ।

तेजोमण्डलिनं देवं तथैव पुरतः स्थितम् ॥ १६.१६॥

को विशेषोऽस्ति मे त्वत्तः सख्येनोपगतस्य वै ।

एतच्छ्रुत्वा तु भगवान् मणिरत्नं स्यमन्तकम् ॥ १६.१७॥

स्वकण्ठाद् अवमुच्याथ एकान्ते न्यस्तवान् विभुः ।

ततो विग्रहवन्तं तं ददर्श नृपतिस्तदा ॥ १६.१८॥

प्रीतिमान् अथ तं दृष्ट्वा मुहूर्तं कृतवान् कथाम् ।

तमभिप्रस्थितं भूयो विवस्वन्तं स सत्रजित् ॥ १६.१९॥

लोकान् भासयसे सर्वान् येन त्वं सततं प्रभो ।

तद् एतन् मणिरत्नं मे भगवन् दातुमर्हसि ॥ १६.२०॥

ततः स्यमन्तकमणिं दत्तवान् भास्करस्तदा ।

स तमाबध्य नगरीं प्रविवेश महीपतिः ॥ १६.२१॥

तं जनाः पर्यधावन्त सूर्योऽयं गच्छतीति ह ।

स्वां पुरीं स विसिष्माय राजा त्वन्तःपुरं तथा ॥ १६.२२॥

तं प्रसेनजितं दिव्यं मणिरत्नं स्यमन्तकम् ।

ददौ भ्रात्रे नरपतिः प्रेम्णा सत्राजिद् उत्तमम् ॥ १६.२३॥

स मणिः स्यन्दते रुक्मं वृष्ण्यन्धकनिवेशने ।

कालवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं ह्यभूत् ॥ १६.२४॥

लिप्सां चक्रे प्रसेनस्य मणिरत्ने स्यमन्तके ।

गोविन्दो न च तं लेभे शक्तोऽपि न जहार सः ॥ १६.२५॥

कदाचिन् मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः ।

स्यमन्तककृते सिंहाद् वधं प्राप वनेचरात् ॥ १६.२६॥

अथ सिंहं प्रधावन्तम् ऋक्षराजो महाबलः ।

निहत्य मणिरत्नं तद् आदाय प्राविशद् गुहाम् ॥ १६.२७॥

ततो वृष्ण्यन्धकाः कृष्णं प्रसेनवधकारणात् ।

प्रार्थनां तां मणेर्बद्ध्वा सर्व एव शशङ्किरे ॥ १६.२८॥

स शङ्क्यमानो धर्मात्मा अकारी तस्य कर्मणः ।

आहरिष्ये मणिमिति प्रतिज्ञाय वनं ययौ ॥ १६.२९॥

यत्र प्रसेनो मृगयां व्यचरत् तत्र चाप्यथ ।

प्रसेनस्य पदं गृह्य पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ १६.३०॥