अध्याय 141

ब्रह्मोवाच ।

कपिलासंगमं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।

तत्र नारद वक्ष्यामि कथां पुण्यामनुत्तमाम् ॥ १४१.१॥

कपिलो नाम तत्त्वज्ञो मुनिरासीन् महायशाः ।

क्रूरश्चापि प्रसन्नश्च तपोव्रतपरायणः ॥ १४१.२॥

तपस्यन्तं मुनिश्रेष्ठं गौतमीतीरमाश्रितम् ।

तमागत्य महात्मानं वामदेवादयोऽब्रुवन् ॥ १४१.३॥

हत्वा वेनं ब्रह्मशापैर्नष्टधर्मे त्वराजके ।

कपिलं सिद्धमाचार्यमूचुर्मुनिगणास्तदा ॥ १४१.४॥

मुनिगणा ऊचुः ।

गते वेदे गते धर्मे किं कर्तव्यं मुनीश्वर ॥ १४१.५॥

ब्रह्मोवाच ।

ततोऽब्रवीन् मुनिर्ध्यात्वा कपिलस्त्वागतान् मुनीन् ॥ १४१.६॥

कपिल उवाच ।

वेनस्योरुर्विमथ्योऽभूत् ततः कश्चिद्

ब्रह्मोवाच ।

तथैव चक्रुर्मुनयो वेनस्योरुं विमथ्य वै ।

तत्रोत्पन्नो महापापः कृष्णो रौद्रपराक्रमः ॥ १४१.८॥

तं दृष्ट्वा मुनयो भीता निषीदस्वेति चाब्रुवन् ।

निषादः सोऽभवत् तस्मान् निषादाश्चाभवंस्ततः ॥ १४१.९॥

वेनबाहुं ममन्थुस्ते दक्षिणं धर्मसंहितम् ।

ततः पृथुस्वरश्चैव सर्वलक्षणलक्षितः ॥ १४१.१०॥

राजाभवत् पृथुः श्रीमान् ब्रह्मसामर्थ्यसंयुतः ।

तमागत्य सुराः सर्वे अभिनन्द्य वराञ् शुभान् ॥ १४१.११॥

तस्मै ददुस्तथास्त्राणि मन्त्राणि गुणवन्ति च ।

ततोऽब्रुवन् मुनिगणास्तं पृथुं कपिलेन च ॥ १४१.१२॥

मुनय ऊचुः ।

आहारं देहि जीवेभ्यो भुवा ग्रस्तौषधीरपि ॥ १४१.१३॥

ब्रह्मोवाच ।

ततः स धनुरादाय भुवमाह नृपोत्तमः ॥ १४१.१४॥

पृथुरुवाच ।

ओषधीर्देहि या ग्रस्ताः प्रजानां हितकाम्यया ॥ १४१.१५॥

ब्रह्मोवाच ।

तमुवाच मही भीता पृथुं तं

मह्युवाच ।

मयि जीर्णा महौषध्यः कथं दातुमहं क्षमा ॥ १४१.१७॥

ब्रह्मोवाच ।

ततः सकोपो नृपतिस्तामाह पृथिवीं पुनः ॥ १४१.१८॥

पृथुरुवाच ।

नो चेद् ददास्यद्य त्वां वै हत्वा दास्ये

भूमिरुवाच ।

कथं हंसि स्त्रियं राजञ् ज्ञानी भूत्वा नृपोत्तम ।

विना मया कथं चेमाः प्रजाः संधारयिष्यसि ॥ १४१.२०॥

पृथुरुवाच ।

यत्रोपकारोऽनेकानामेकनाशे भविष्यति ।

न दोषस्तत्र पृथिवि तपसा धारये प्रजाः ॥ १४१.२१॥

न दोषमत्र पश्यामि नाचक्षेऽनर्थकं वचः ।

यस्मिन् निपातिते सौख्यं बहूनामुपजायते ।

मुनयस्तद्वधं प्राहुरश्वमेधशताधिकम् ॥ १४१.२२॥

ब्रह्मोवाच ।

ततो देवाश्च ऋषयः सान्त्वयित्वा नृपोत्तमम् ।

महीं च मातरं देवीमूचुः सुरगणास्तदा ॥ १४१.२३॥

देवा ऊचुः ।

भूमे गोरूपिणी भूत्वा पयोरूपा महौषधीः ।

देहि त्वं पृथवे राज्ञे ततः प्रीतो भवेन् नृपः ।

प्रजासंरक्षणं च स्यात् ततः क्षेमं भविष्यति ॥ १४१.२४॥

ब्रह्मोवाच ।

ततो गोरूपमास्थाय भूम्यासीत् कपिलान्तिके ।

दुदोह च महौषध्यो राजा वेनकरोद्भवः ॥ १४१.२५॥

यत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयः कपिलो मुनिः ।

महीं गोरूपमापन्नां नर्मदायां महामुने ॥ १४१.२६॥

सरस्वत्यां भागीरथ्यां गोदावर्यां विशेषतः ।

महानदीषु सर्वासु दुदुहेऽसौ पयो महत् ॥ १४१.२७॥

सा दुह्यमाना पृथुना पुण्यतोयाभवन् नदी ।

गौतम्या संगता चाभूत् तद् अद्भुतमिवाभवत् ॥ १४१.२८॥

ततः प्रभृति तत् तीर्थं कपिलासंगमं विदुः ।

तत्राष्टाशीतिः पूज्यानि सहस्राणि महामते ॥ १४१.२९॥

तीर्थान्याहुर्मुनिगणाः स्मरणाद् अपि नारद ।

पावनानि जगत्यस्मिंस्तानि सर्वाण्यनुक्रमात् ॥ १४१.३०॥