अध्याय 130

ब्रह्मोवाच ।

आपस्तम्बमिति ख्यातं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।

स्मरणाद् अप्यशेषाघ+ ।

संघविध्वंसनक्षमम् ॥ १३०.१॥

आपस्तम्बो महाप्राज्ञो मुनिरासीन् महायशाः ।

तस्य भार्याक्षसूत्रेति पतिधर्मपरायणा ॥ १३०.२॥

तस्य पुत्रो महाप्राज्ञः कर्किनामाथ तत्त्ववित् ।

तस्याश्रममनुप्राप्तो ह्यगस्त्यो मुनिसत्तमः ॥ १३०.३॥

तमगस्त्यं पूजयित्वा आपस्तम्बो मुनीश्वरः ।

शिष्यैरनुगतो धीमांस्तं प्रष्टुमुपचक्रमे ॥ १३०.४॥

आपस्तम्ब उवाच ।

त्रयाणां को नु पूज्यः स्याद् देवानां मुनिसत्तम ।

भुक्तिर्मुक्तिश्च कस्माद् वा स्याद् अनादिश्च को भवेत् ॥ १३०.५॥

अनन्तश्चापि को विप्र देवानामपि दैवतम् ।

यज्ञैः क इज्यते देवः को वेदेष्वनुगीयते ।

एतं मे संशयं छेत्तुं वदागस्त्य महामुने ॥ १३०.६॥

अगस्त्य उवाच ।

धर्मार्थकाममोक्षाणां प्रमाणं शब्द उच्यते ।

तत्रापि वैदिकः शब्दः प्रमाणं परमं मतः ॥ १३०.७॥

वेदेन गीयते यस्तु पुरुषः स परात् परः ।

मृतोऽपरः स विज्ञेयो ह्यमृतः पर उच्यते ॥ १३०.८॥

योऽमूर्तः स परो ज्ञेयो ह्यपरो मूर्त उच्यते ।

गुणाभिव्याप्तिभेदेन मूर्तोऽसौ त्रिविधो भवेत् ॥ १३०.९॥

ब्रह्मा विष्णुः शिवश्चेति एक एव त्रिधोच्यते ।

त्रयाणामपि देवानां वेद्यमेकं परं हि तत् ॥ १३०.१०॥

एकस्य बहुधा व्याप्तिर्गुणकर्मविभेदतः ।

लोकानामुपकारार्थमाकृतित्रितयं भवेत् ॥ १३०.११॥

यस्तत्त्वं वेत्ति परमं स च विद्वान् न चेतरः ।

तत्र यो भेदमाचष्टे लिङ्गभेदी स उच्यते ॥ १३०.१२॥

प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति यश्चैषां व्याहरेद् भिदम् ।

त्रयाणामपि देवानां मूर्तिभेदः पृथक् पृथक् ॥ १३०.१३॥

वेदाः प्रमाणं सर्वत्र साकारेषु पृथक् पृथक् ।

निराकारं च यत् त्वेकं तत् तेभ्यः परमं मतम् ॥ १३०.१४॥

आपस्तम्ब उवाच ।

नानेन निर्णयः कश्चिन् मयात्र विदितो भवेत् ।

तत्राप्यत्र रहस्यं यत् तद् विमृश्याशु कीर्त्यताम् ।

निःसंशयं निर्विकल्पं भाजनं सर्वसम्पदाम् ॥ १३०.१५॥

ब्रह्मोवाच ।

एतद् आकर्ण्य भगवान् अगस्त्यो वाक्यमब्रवीत् ॥ १३०.१६॥

अगस्त्य उवाच ।

यद्यप्येषां न भेदोऽस्ति देवानां तु परस्परम् ।

तथापि सर्वसिद्धिः स्याच्छिवाद् एव सुखात्मनः ॥ १३०.१७॥

प्रपञ्चस्य निमित्तं यत् तज्ज्योतिश्च परं शिवः ।

तमेव साधय हरं भक्त्या परमया मुने ।

गौतम्यां सकलाघौघ+ ।

संहर्ता दण्डके वने ॥ १३०.१८॥

ब्रह्मोवाच ।

एतच्छ्रुत्वा मुनेर्वाक्यं परां प्रीतिमुपागतः ।

भुक्तिदो मुक्तिदः पुंसां साकारोऽथ निराकृतिः ॥ १३०.१९॥

सृष्ट्याकारस्ततः शक्तः पालनाकार एव च ।

दाता च हन्ति सर्वं यो यस्माद् एतत् समाप्यते ॥ १३०.२०॥

अगस्त्य उवाच ।

ब्रह्माकृतिः कर्तृरूपा वैष्णवी पालनी तथा ।

रुद्राकृतिर्निहन्त्री सा सर्ववेदेषु पठ्यते ॥ १३०.२१॥

ब्रह्मोवाच ।

आपस्तम्बस्तदा गङ्गां गत्वा स्नात्वा यतव्रतः ।

तुष्टाव शंकरं देवं स्तोत्रेणानेन नारद ॥ १३०.२२॥

आपस्तम्ब उवाच ।

काष्ठेषु वह्निः कुसुमेषु गन्धो ।

बीजेषु वृक्षादि दृषत्सु हेम ।

भूतेषु सर्वेषु तथास्ति यो वै ।

तं सोमनाथं शरणं व्रजामि ॥ १३०.२३॥

यो लीलया विश्वमिदं चकार ।

धाता विधाता भुवनत्रयस्य ।

यो विश्वरूपः सदसत्परो यः ।

सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ॥ १३०.२४॥

यं स्मृत्य दारिद्र्यमहाभिशाप+ ।

रोगादिभिर्न स्पृश्यते शरीरी ।

यमाश्रिताश्चेप्सितमाप्नुवन्ति ।

सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ॥ १३०.२५॥

येन त्रयीधर्ममवेक्ष्य पूर्वम् ।

ब्रह्मादयस्तत्र समीहिताश्च ।

एवं द्विधा येन कृतं शरीरम् ।

सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ॥ १३०.२६॥

यस्मै नमो गच्छति मन्त्रपूतम् ।

हुतं हविर्या च कृता च पूजा ।

दत्तं हविर्येन सुरा भजन्ते ।

सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ॥ १३०.२७॥

यस्मात् परं नान्यद् अस्ति प्रशस्तम् ।

यस्मात् परं नैव सुसूक्ष्ममन्यत् ।

यस्मात् परं नो महतां महच्च ।

सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ॥ १३०.२८॥

यस्याज्ञया विश्वमिदं विचित्रम् ।

अचिन्त्यरूपं विविधं महच्च ।

एकक्रियं यद्वद् अनुप्रयाति ।

सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ॥ १३०.२९॥

यस्मिन् विभूतिः सकलाधिपत्यम् ।

कर्तृत्वदातृत्वमहत्त्वमेव ।

प्रीतिर्यशः सौख्यमनादिधर्मः ।

सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ॥ १३०.३०॥