अध्याय 127

ब्रह्मोवाच ।

देवतीर्थमिति ख्यातं गङ्गाया उत्तरे तटे ।

तस्य प्रभावं वक्ष्यामि सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १२७.१॥

आर्ष्टिषेण इति ख्यातो राजा सर्वगुणान्वितः ।

तस्य भार्या जया नाम साक्षाल्लक्ष्मीरिवापरा ॥ १२७.२॥

तस्य पुत्रो भरो नाम मतिमान् पितृवत्सलः ।

धनुर्वेदे च वेदे च निष्णातो दक्ष एव च ॥ १२७.३॥

तस्य भार्या रूपवती सुप्रभेत्यभिविश्रुता ।

आर्ष्टिषेणस्ततो राजा पुत्रे राज्यं निवेश्य सः ॥ १२७.४॥

पुरोधसा च मुख्येन दीक्षां चक्रे नरेश्वरः ।

सरस्वत्यास्ततस्तीरे हयमेधाय यत्नवान् ॥ १२७.५॥

ऋत्विग्भिरृषिमुख्यैश्च वेदशास्त्रपरायणैः ।

दीक्षितं तं नृपश्रेष्ठं ब्राह्मणाग्निसमीपतः ॥ १२७.६॥

मिथुर्दानवराट् शूरः पापबुद्धिः प्रतापवान् ।

मखं विध्वस्य नृपतिं सभार्यं सपुरोहितम् ॥ १२७.७॥

आदाय वेगात् स प्रागाद् रसातलतलं मुने ।

नीते तस्मिन् नृपवरे यज्ञे नष्टे ततोऽमराः ॥ १२७.८॥

ऋत्विजश्च ययुः सर्वे स्वं स्वं स्थानं मखात् ततः ।

पुरोहितसुतो राज्ञो देवापिरिति विश्रुतः ॥ १२७.९॥

बालस्तां मातरं दृष्ट्वा आत्मनः पितरं न च ।

दृष्ट्वा सविस्मयो भूत्वा दुःखितोऽतीव चाभवत् ॥ १२७.१०॥

स मातरं तु पप्रच्छ पिता मे क्व गतोऽम्बिके ।

पितृहीनो न जीवेयं मातः सत्यं वदस्व मे ॥ १२७.११॥

धिग् धिक् पितृविहीनानां जीवितं पापकर्मणाम् ।

न वक्षि यदि मे मातर्जलमग्निमथाविशे ॥ १२७.१२॥

पुत्रं प्रोवाच सा माता राज्ञो भार्या पुरोधसः ।

दानवेन तलं नीतो राज्ञा सह पिता तव ॥ १२७.१३॥

देवापिरुवाच ।

क्व नीतः केन वा नीतः कथं नीतः क्व कर्मणि ।

केषु पश्यत्सु किं स्थानं दानवस्य वदस्व मे ॥ १२७.१४॥

मातोवाच ।

दीक्षितं यज्ञसदसि सभार्यं सपुरोधसम् ।

राजानं तं मिथुर्दैत्यो नीतवान् स रसातलम् ।

पश्यत्सु देवसंघेषु वह्निब्राह्मणसंनिधौ ॥ १२७.१५॥

ब्रह्मोवाच ।

तन् मातृवचनं श्रुत्वा देवापिः कृत्यमस्मरत् ।

देवान् पश्येऽथवाग्निं वा ऋत्विजो वासुरांस्तथा ॥ १२७.१६॥

एतेष्वेव पितान्वेष्यो नान्यत्रेति मतिर्मम ।

इति निश्चित्य देवापिर्भरं प्राह नृपात्मजम् ॥ १२७.१७॥

देवापिरुवाच ।

तपसा ब्रह्मचर्येण व्रतेन नियमेन च ।

आनेतव्या मया सर्वे नीता ये च रसातलम् ॥ १२७.१८॥

जाते पराभवे घोरे यो न कुर्यात् प्रतिक्रियाम् ।

नराधमेन किं तेन जीवता वा मृतेन वा ॥ १२७.१९॥

त्वं प्रशाधि महीं कृत्स्नामार्ष्टिषेणः पिता यथा ।

माता मम त्वया पाल्या राजन् यावन् ममागतिः ।

भवेच्च कृतकार्यस्य अनुजानीहि मां भर ॥ १२७.२०॥

ब्रह्मोवाच ।

भरेणोक्तः स देवापिः सर्वं निश्चित्य

भर उवाच ।

सिद्धिं कुरु सुखं याहि मा चिन्तामल्पिकां

ब्रह्मोवाच ।

ततो देवापिरमर+ ।

राजाङ्घ्रिध्यानतत्परः ।

ऋत्विजोऽन्वेष्य यत्नेन नत्वा तान् ऋत्विजः पृथक् ।

कृताञ्जलिपुटो बालो देवापिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १२७.२३॥

देवापिरुवाच ।

भवद्भिश्च मखो रक्ष्यो यजमानश्च दीक्षितः ।

पुरोधाश्च तथा रक्ष्यः पत्नी या दीक्षितस्य तु ॥ १२७.२४॥

भवत्सु तत्र पश्यत्सु यज्ञं विध्वस्य दैत्यराट् ।

राजादयस्तेन नीतास्तन् न युक्ततमं भवेत् ॥ १२७.२५॥

अथाप्येतद् अहं मन्ये भवन्तस्तान् अरोगिणः ।

दातुमर्हन्ति तान् सर्वान् अन्यथा शापमर्हथ ॥ १२७.२६॥

ऋत्विज ऊचुः ।

मखेऽग्निः प्रथमं पूज्यो ह्यग्निरेवात्र दैवतम् ।

तस्माद् वयं न जानीमो ह्यग्नीनां परिचारकाः ॥ १२७.२७॥

स एव दाता भोक्ता च हर्ता कर्ता च हव्यवाट् ॥ १२७.२८॥

ब्रह्मोवाच ।

ऋत्विजः पृष्ठतः कृत्वा देवापिर्जातवेदसम् ।

पूजयित्वा यथान्यायमग्नये तन् न्यवेदयत् ॥ १२७.२९॥

अग्निरुवाच ।

यथर्त्विजस्तथा चाहं देवानां परिचारकः ।

हव्यं वहामि देवानां भोक्तारो रक्षकाश्च ते ॥ १२७.३०॥