अध्याय 125

ब्रह्मोवाच ।

यमतीर्थमिति ख्यातं पितृणां प्रीतिवर्धनम् ।

दृष्टादृष्टेष्टदं सर्व+ ।

देवर्षिगणसेवितम् ॥ १२५.१॥

तस्य प्रभावं वक्ष्यामि सर्वपापप्रणाशनम् ।

अनुह्राद इति ख्यातः कपोतो बलवान् अभूत् ॥ १२५.२॥

तस्य भार्या हेतिनाम्नी पक्षिणी कामरूपिणी ।

मृत्योः पौत्रो ह्यनुह्रादो दौहित्री हेतिरेव च ॥ १२५.३॥

कालेनाथ तयोः पुत्राः पौत्राश्चैव बभूविरे ।

तस्य शत्रुश्च बलवान् उलूको नाम पक्षिराट् ॥ १२५.४॥

तस्य पुत्राश्च पौत्राश्च आग्नेयास्ते बलोत्कटाः ।

तयोश्च वैरमभवद् बहुकालं द्विजन्मनोः ॥ १२५.५॥

गङ्गाया उत्तरे तीरे कपोतस्याश्रमोऽभवत् ।

तस्याश्च दक्षिणे कूल उलूको नाम पक्षिराट् ॥ १२५.६॥

वासं चक्रे तत्र पुत्रैः पौत्रैश्च द्विजसत्तम ।

तयोश्च युद्धमभवद् बहुकालं विरुद्धयोः ॥ १२५.७॥

पुत्रैः पौत्रैश्च वृतयोर्बलिनोर्बलिभिः सह ।

उलूको वा कपोतो वा नैवाप्नोति जयाजयौ ॥ १२५.८॥

कपोतो यममाराध्य मृत्युं पैतामहं तथा ।

याम्यमस्त्रमवाप्याथ सर्वेभ्योऽप्यधिकोऽभवत् ॥ १२५.९॥

तथोलूकोऽग्निमाराध्य बलवान् अभवद् भृशम् ।

वरैरुन्मत्तयोर्युद्धमभवच्चातिभीषणम् ॥ १२५.१०॥

तत्राग्नेयमुलूकोऽपि कपोतायास्त्रमाक्षिपत् ।

कपोतोऽप्यथ पाशान् वै याम्यान् आक्षिप्य शत्रवे ॥ १२५.११॥

उलूकायाथ दण्डं च मृत्युपाशान् अवासृजत् ।

पुनस्तद् अभवद् युद्धं पुराडिबकयोर्यथा ॥ १२५.१२॥

हेतिः कपोतकी दृष्ट्वा ज्वलनं प्राप्तमन्तिके ।

पतिव्रता महायुद्धे भर्तुः सा दुःखविह्वला ॥ १२५.१३॥

अग्निना वेष्ट्यमानांश्च पुत्रान् दृष्ट्वा विशेषतः ।

सा गत्वा ज्वलनं हेतिस्तुष्टाव विविधोक्तिभिः ॥ १२५.१४॥

हेतिरुवाच ।

रूपं न दानं न परोक्षमस्ति ।

यस्यात्मभूतं च पदार्थजातम् ।

अश्नन्ति हव्यानि च येन देवाः ।

स्वाहापतिं यज्ञभुजं नमस्ये ॥ १२५.१५॥

मुखभूतं च देवानां देवानां हव्यवाहनम् ।

होतारं चापि देवानां देवानां दूतमेव च ॥ १२५.१६॥

तं देवं शरणं यामि आदिदेवं विभावसुम् ।

अन्तः स्थितः प्राणरूपो बहिश्चान्नप्रदो हि यः ।

यो यज्ञसाधनं यामि शरणं तं धनंजयम् ॥ १२५.१७॥

अग्निरुवाच ।

अमोघमेतद् अस्त्रं मे न्यस्तं युद्धे कपोतकि ।

यत्र विश्रमयेद् अस्त्रं तन् मे ब्रूहि पतिव्रते ॥ १२५.१८॥

कपोत्युवाच ।

मयि विश्रम्यतामस्त्रं न पुत्रे न च भर्तरि ।

सत्यवाग् भव हव्येश जातवेदो नमोऽस्तु ते ॥ १२५.१९॥

जातवेदा उवाच ।

तुष्टोऽस्मि तव वाक्येन भर्तृभक्त्या पतिव्रते ।

तवापि भर्तृपुत्राणां हेति क्षेमं ददाम्यहम् ॥ १२५.२०॥

आग्नेयमेतद् अस्त्रं मे न भर्तारं सुतान् अपि ।

न त्वां दहेत् ततो याहि सुखेन त्वं कपोतकि ॥ १२५.२१॥

ब्रह्मोवाच ।

एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र उलूकी ददृशे पतिम् ।

वेष्ट्यमानं याम्यपाशैर्यमदण्डेन ताडितम् ।

उलूकी दुःखिता भूत्वा यमं प्रायाद् भयातुरा ॥ १२५.२२॥

उलूक्युवाच ।

त्वद्भीता अनुद्रवन्ते जनास्- ।

त्वद्भीता ब्रह्मचर्यं चरन्ति ।

त्वद्भीताः साधु चरन्ति धीरास्- ।

त्वद्भीताः कर्मनिष्ठा भवन्ति ॥ १२५.२३॥

त्वद्भीता अनाशकमाचरन्ति ।

ग्रामाद् अरण्यमभि यच्चरन्ति ।

त्वद्भीताः सौम्यतामाश्रयन्ते ।

त्वद्भीताः सोमपानं भजन्ते ।

त्वद्भीताश्चान्नगोदाननिष्ठास्- ।

त्वद्भीता ब्रह्मवादं वदन्ति ॥ १२५.२४॥

ब्रह्मोवाच ।

एवं ब्रुवत्यां तस्यां तामाह दक्षिणदिक्पतिः ॥ १२५.२५॥

यम उवाच ।

वरं वरय भद्रं ते दास्येऽहं मनसः

ब्रह्मोवाच ।

यमस्येति वचः श्रुत्वा सा तमाह पतिव्रता ॥ १२५.२७॥

उलूक्युवाच ।

भर्ता मे वेष्टितः पाशैर्दण्डेनाभिहतस्तव ।

तस्माद् रक्ष सुरश्रेष्ठ पुत्रान् भर्तारमेव च ॥ १२५.२८॥

ब्रह्मोवाच ।

तद्वाक्यात् कृपया युक्तो यमः प्राह पुनः

यम उवाच ।

पाशानां चापि दण्डस्य स्थानं वद