अध्याय 12

लोमहर्षण उवाच ।

उत्पन्नाः पितृकन्यायां विरजायां महौजसः ।

नहुषस्य तु दायादाः षड् इन्द्रोपमतेजसः ॥ १२.१॥

यतिर्ययातिः संयातिर् ।

आयातिः पार्श्वकोऽभवत् ।

यतिर्ज्येष्ठस्तु तेषां वै ययातिस्तु ततः परम् ॥ १२.२॥

ककुत्स्थकन्यां गां नाम लेभे परमधार्मिकः ।

यतिस्तु मोक्षमास्थाय ब्रह्मभूतोऽभवन् मुनिः ॥ १२.३॥

तेषां ययातिः पञ्चानां विजित्य वसुधामिमाम् ।

देवयानीमुशनसः सुतां भार्यामवाप सः ॥ १२.४॥

शर्मिष्ठामासुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः ।

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत ॥ १२.५॥

द्रुह्यं चानुं च पुरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ।

तस्मै शक्रो ददौ प्रीतो रथं परमभास्वरम् ॥ १२.६॥

अङ्गदं काञ्चनं दिव्यं दिव्यैः परमवाजिभिः ।

युक्तं मनोजवैः शुभ्रैर्येन कार्यं समुद्वहन् ॥ १२.७॥

स तेन रथमुख्येन षड्रात्रेणाजयन् महीम् ।

ययातिर्युधि दुर्धर्षस्तथा देवान् सदानवान् ॥ १२.८॥

सरथः कौरवाणां तु सर्वेषामभवत् तदा ।

संवर्तवसुनाम्नस्तु कौरवाज्जनमेजयात् ॥ १२.९॥

कुरोः पुत्रस्य राजेन्द्र+ ।

राज्ञः पारीक्षितस्य ह ।

जगाम स रथो नाशं शापाद् गर्गस्य धीमतः ॥ १२.१०॥

गर्गस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः ।

कालेन हिंसयामास ब्रह्महत्यामवाप सः ॥ १२.११॥

स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्न् इतस्ततः ।

पौरजानपदैस्त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित् ॥ १२.१२॥

ततः स दुःखसंतप्तो नालभत् संविदं क्वचित् ।

विप्रेन्द्रं शौनकं राजा शरणं प्रत्यपद्यत ॥ १२.१३॥

याजयामास च ज्ञानी शौनको जनमेजयम् ।

अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः ॥ १२.१४॥

स लोहगन्धो व्यनशत् तस्यावभृथमेत्य च ।

स च दिव्यरथो राज्ञो वशश्चेदिपतेस्तदा ॥ १२.१५॥

दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद् बृहद्रथः ।

बृहद्रथात् क्रमेणैव गतो बार्हद्रथं नृपम् ॥ १२.१६॥

ततो हत्वा जरासंधं भीमस्तं रथमुत्तमम् ।

प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दनः ॥ १२.१७॥

सप्तद्वीपां ययातिस्तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् ।

विभज्य पञ्चधा राज्यं पुत्राणां नाहुषस्तदा ॥ १२.१८॥

ययातिर्दिशि पूर्वस्यां यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् ।

मध्ये पुरुं च राजानमभ्यषिञ्चत् स नाहुषः ॥ १२.१९॥

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं मतिमान् नृपः ।

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना ॥ १२.२०॥

यथाप्रदेशमद्यापि धर्मेण प्रतिपाल्यते ।

प्रजास्तेषां पुरस्तात् तु वक्ष्यामि मुनिसत्तमाः ॥ १२.२१॥

धनुर्न्यस्य पृषत्कांश्च पञ्चभिः पुरुषर्षभैः ।

जरावान् अभवद् राजा भारमावेश्य बन्धुषु ॥ १२.२२॥

निक्षिप्तशस्त्रः पृथिवीं चचार पृथिवीपतिः ।

प्रीतिमान् अभवद् राजा ययातिरपराजितः ॥ १२.२३॥

एवं विभज्य पृथिवीं ययातिर्यदुमब्रवीत् ।

जरां मे प्रतिगृह्णीष्व पुत्र कृत्यान्तरेण वै ॥ १२.२४॥

तरुणस्तव रूपेण चरेयं पृथिवीमिमाम् ।

जरां त्वयि समाधाय तं यदुः प्रत्युवाच ह ॥ १२.२५॥

यदुरुवाच ।

अनिर्दिष्टा मया भिक्षा ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुता ।

अनपाकृत्य तां राजन् न ग्रहीष्यामि ते जराम् ॥ १२.२६॥

जरायां बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः ।

तस्माज्जरां न ते राजन् ग्रहीतुमहमुत्सहे ॥ १२.२७॥

सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप ।

प्रतिग्रहीतुं धर्मज्ञ पुत्रमन्यं वृणीष्व वै ॥ १२.२८॥

स एवमुक्तो यदुना राजा कोपसमन्वितः ।

उवाच वदतां श्रेष्ठो ययातिर्गर्हयन् सुतम् ॥ १२.२९॥

ययातिरुवाच ।

क आश्रमस्तवान्योऽस्ति को वा धर्मो विधीयते ।

मामनादृत्य दुर्बुद्धे यद् अहं तव देशिकः ॥ १२.३०॥