अध्याय 116

ब्रह्मोवाच ।

महानलमिति ख्यातं वडवानलमुच्यते ।

महानलो यत्र देवो वडवा यत्र सा नदी ॥ ११६.१॥

तत् तीर्थं पुत्र वक्ष्यामि मृत्युदोषजरापहम् ।

पुरासन् नैमिषारण्ये ऋषयः सत्त्रकारिणः ॥ ११६.२॥

शमितारं च ऋषयो मृत्युं चक्रुस्तपस्विनः ।

वर्तमाने सत्त्रयागे मृत्यौ शमितरि स्थिते ॥ ११६.३॥

न ममार तदा कश्चिद् उभयं स्थास्नु जङ्गमम् ।

विना पशून् मुनिश्रेष्ठ मर्त्यं चामर्त्यतां गतम् ॥ ११६.४॥

ततस्त्रिविष्टपे शून्ये मर्त्ये चैवातिसम्भृते ।

मृत्युनोपेक्षिते देवा राक्षसान् ऊचिरे तदा ॥ ११६.५॥

देवा ऊचुः ।

गच्छध्वम् ऋषिसत्त्रं तन् नाशयध्वं महाध्वरम् ।

ब्रह्मोवाच ।

इति देववचः श्रुत्वा प्रोचुस्ते राक्षसाः सुरान् ॥ ११६.६॥

असुरा ऊचुः ।

विध्वंसयामस्तं यज्ञमस्माकं किं फलं ततः ।

प्रवर्तते विना हेतुं न कोऽपि क्वापि जातुचित् ॥ ११६.७॥

ब्रह्मोवाच ।

देवा अप्यसुरान् ऊचुर्यज्ञार्धं भवतामपि ।

भवेद् एव ततो यान्तु ऋषीणां सत्त्रमुत्तमम् ॥ ११६.८॥

ते श्रुत्वा त्वरिताः सर्वे यत्र यज्ञः प्रवर्तते ।

जग्मुस्तत्र विनाशाय देववाक्याद् विशेषतः ॥ ११६.९॥

तज्ज्ञात्वा ऋषयो मृत्युमाहुः किं कुर्महे वयम् ।

आगता देववचनाद् राक्षसा यज्ञनाशिनः ॥ ११६.१०॥

मृत्युना सह सम्मन्त्र्य नैमिषारण्यवासिनः ।

सर्वे त्यक्त्वा स्वाश्रमं तं शमित्रा सह नारद ॥ ११६.११॥

अग्निमात्रमुपादाय त्यक्त्वा पात्रादिकं तु यत् ।

क्रतुनिष्पत्तये जग्मुर्गौतमीं प्रति सत्वराः ॥ ११६.१२॥

तत्र स्नात्वा महेशानं रक्षणायोपतस्थिरे ।

कृताञ्जलिपुटास्ते तु तुष्टुवुस्त्रिदशेश्वरम् ॥ ११६.१३॥

ऋषय ऊचुः ।

यो लीलया विश्वमिदं चकार ।

धाता विधाता भुवनत्रयस्य ।

यो विश्वरूपः सदसत्परो यः ।

सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामः ॥ ११६.१४॥

मृत्युरुवाच ।

इच्छामात्रेण यः सर्वं हन्ति पाति करोति च ।

तमहं त्रिदशेशानं शरणं यामि शंकरम् ॥ ११६.१५॥

महानलं महाकायं महानागविभूषणम् ।

महामूर्तिधरं देवं शरणं यामि शंकरम् ॥ ११६.१६॥

ब्रह्मोवाच ।

ततः प्रोवाच भगवान् मृत्यो का प्रीतिरस्तु

मृत्युरुवाच ।

राक्षसेभ्यो भयं घोरमापन्नं त्रिदशेश्वर ।

यज्ञमस्मांश्च रक्षस्व यावत् सत्त्रं समाप्यते ॥ ११६.१८॥

ब्रह्मोवाच ।

तथा चकार भगवांस्त्रिनेत्रो वृषभध्वजः ।

शमित्रा मृत्युना सत्त्रम् ऋषीणां पूर्णतां ययौ ॥ ११६.१९॥

हविषां भागधेयाय आजग्मुरमराः क्रमात् ।

तान् अवोचन् मुनिगणाः संक्षुब्धा मृत्युना सह ॥ ११६.२०॥

ऋषय ऊचुः ।

अस्मन्मखविनाशाय राक्षसाः प्रेषिता यतः ।

तस्माद् भवद्भ्यः पापिष्ठा राक्षसाः सन्तु शत्रवः ॥ ११६.२१॥

ब्रह्मोवाच ।

ततः प्रभृति देवानां राक्षसा वैरिणोऽभवन् ।

कृत्यां च वडवां तत्र देवाश्च ऋषयोऽमलाः ॥ ११६.२२॥

मृत्योर्भार्या भव त्वं तामित्युक्त्वा तेऽभ्यषेचयन् ।

अभिषेकोदकं यत् तु सा नदी वडवाभवत् ॥ ११६.२३॥

मृत्युना स्थापितं लिङ्गं महानलमिति श्रुतम् ।

ततः प्रभृति तत् तीर्थं वडवासंगमं विदुः ॥ ११६.२४॥

महानलो यत्र देवस्तत् तीर्थं भुक्तिमुक्तिदम् ।

सहस्रं तत्र तीर्थानां सर्वाभीष्टप्रदायिनाम् ।

उभयोस्तीरयोस्तत्र स्मरणाद् अघघातिनाम् ॥ ११६.२५॥