अध्याय 110

ब्रह्मोवाच ।

पिप्पलं तीर्थमाख्यातं चक्रतीर्थाद् अनन्तरम् ।

यत्र चक्रेश्वरो देवश्चक्रमाप यतो हरिः ॥ ११०.१॥

यत्र विष्णुः स्वयं स्थित्वा चक्रार्थं शंकरं विभुम् ।

पूजयामास तत् तीर्थं चक्रतीर्थमुदाहृतम् ॥ ११०.२॥

यत्र प्रीतोऽभवद् विष्णोः शम्भुस्तत् पिप्पलं विदुः ।

महिमानं यस्य वक्तुं न क्षमोऽप्यहिनायकः ॥ ११०.३॥

चक्रेश्वरो पिप्पलेशो नामधेयस्य कारणम् ।

श‍ृणु नारद तद् भक्त्या साक्षाद् वेदोदितं मया ॥ ११०.४॥

दधीचिरिति विख्यातो मुनिरासीद् गुणान्वितः ।

तस्य भार्या महाप्राज्ञा कुलीना च पतिव्रता ॥ ११०.५॥

लोपामुद्रेति या ख्याता स्वसा तस्या गभस्तिनी ।

इति नाम्ना च विख्याता वडवेति प्रकीर्तिता ॥ ११०.६॥

दधीचेः सा प्रिया नित्यं तपस्तेपे तया महत् ।

दधीचिरग्निमान् नित्यं गृहधर्मपरायणः ॥ ११०.७॥

भागीरथीं समाश्रित्य देवातिथिपरायणः ।

स्वकलत्ररतः शान्तः कुम्भयोनिरिवापरः ॥ ११०.८॥

तस्य प्रभावात् तं देशं नारयो दैत्यदानवाः ।

आजग्मुर्मुनिशार्दूल यत्रागस्त्यस्य चाश्रमः ॥ ११०.९॥

तत्र देवाः समाजग्मू रुद्रादित्यास्तथाश्विनौ ।

इन्द्रो विष्णुर्यमोऽग्निश्च जित्वा दैत्यान् उपागतान् ॥ ११०.१०॥

जयेन जातसंहर्षाः स्तुताश्चैव मरुद्गणैः ।

दधीचिं मुनिशार्दूलं दृष्ट्वा नेमुः सुरेश्वराः ॥ ११०.११॥

दधीचिर्जातसंहर्षः सुरान् पूज्य पृथक् पृथक् ।

गृहकृत्यं ततश्चक्रे सुरेभ्यो भार्यया सह ॥ ११०.१२॥

पृष्टाश्च कुशलं तेन कथाश्चक्रुः सुरा अपि ।

दधीचिमब्रुवन् देवा भार्यया सुखितं पुनः ॥ ११०.१३॥

आसीनं हृष्टमनस ऋषिं नत्वा पुनः पुनः ॥ ११०.१४॥

देवा ऊचुः ।

किमद्य दुर्लभं लोके ऋषेऽस्माकं भविष्यति ।

त्वादृशः सकृपो येषु मुनिर्भूकल्पपादपः ॥ ११०.१५॥

एतद् एव फलं पुंसां जीवतां मुनिसत्तम ।

तीर्थाप्लुतिर्भूतदया दर्शनं च भवादृशाम् ॥ ११०.१६॥

यत् स्नेहाद् उच्यतेऽस्माभिरवधारय तन् मुने ।

जित्वा दैत्यान् इह प्राप्ता हत्वा राक्षसपुंगवान् ॥ ११०.१७॥

वयं च सुखिनो ब्रह्मंस्त्वयि दृष्टे विशेषतः ।

नायुधैः फलमस्माकं वोढुं नैव क्षमा वयम् ॥ ११०.१८॥

स्थाप्यदेशं न पश्याम आयुधानां मुनीश्वर ।

स्वर्गे सुरद्विषो ज्ञात्वा स्थापितानि हरन्ति च ॥ ११०.१९॥

नयेयुरायुधानीति तथैव च रसातले ।

तस्मात् तवाश्रमे पुण्ये स्थाप्यन्तेऽस्त्राणि मानद ॥ ११०.२०॥

नैवात्र किंचिद् भयमस्ति विप्र ।

न दानवेभ्यो राक्षसेभ्यश्च घोरम् ।

त्वदाज्ञया रक्षितपुण्यदेशो ।

न विद्यते तपसा ते समानः ॥ ११०.२१॥

जितारयो ब्रह्मविदां वरिष्ठम् ।

वयं च पूर्वं निहता दैत्यसंघाः ।

अस्त्रैरलं भारभूतैः कृतार्थैः ।

स्थाप्यं स्थानं ते समीपे मुनीश ॥ ११०.२२॥

दिव्यान् भोगान् कामिनीभिः समेतान् ।

देवोद्याने नन्दने सम्भजामः ।

ततो यामः कृतकार्याः सहेन्द्राः ।

स्वं स्वं स्थानं चायुधानां च रक्षा ॥ ११०.२३॥

त्वया कृता जायतां तत् प्रशाधि ।

समर्थस्त्वं रक्षणे धारणे च ॥ ११०.२४॥

ब्रह्मोवाच ।

तद्वाक्यमाकर्ण्य दधीचिरेवम् ।

वाक्यं जगौ विबुधान् एवमस्तु ।

निवार्यमाणः प्रियशीलया स्त्रिया ।

किं देवकार्येण विरुद्धकारिणा ॥ ११०.२५॥

ये ज्ञातशास्त्राः परमार्थनिष्ठाः ।

संसारचेष्टासु गतानुरागाः ।

तेषां परार्थव्यसनेन किं मुने ।

येनात्र वामुत्र सुखं न किंचित् ॥ ११०.२६॥

देवद्विषो द्वेषमनुप्रयान्ति ।

दत्ते स्थाने विप्रवर्य श‍ृणुष्व ।

नष्टे हृते चायुधानां मुनीश ।

कुप्यन्ति देवा रिपवस्ते भवन्ति ॥ ११०.२७॥

तस्मान् नेदं वेदविदां वरिष्ठ ।

युक्तं द्रव्ये परकीये ममत्वम् ।

तावच्च मैत्री द्रव्यभावश्च तावन् ।

नष्टे हृते रिपवस्ते भवन्ति ॥ ११०.२८॥

चेद् अस्ति शक्तिर्द्रव्यदाने ततस्ते ।

दातव्यमेवार्थिने किं विचार्यम् ।

नो चेत् सन्तः परकार्याणि कुर्युर् ।

वाग्भिर्मनोभिः कृतिभिस्तथैव ॥ ११०.२९॥

परस्वसंधारणमेतद् एव ।

सद्भिर्निरस्तं त्यज कान्त सद्यः ॥ ११०.३०॥