अध्याय 105

ब्रह्मोवाच ।

सोमतीर्थमिति ख्यातं पितृणां प्रीतिवर्धनम् ।

तत्र वृत्तं महापुण्यं श‍ृणु यत्नेन नारद ॥ १०५.१॥

सोमो राजामृतमयो गन्धर्वाणां पुराभवत् ।

न देवानां तदा देवा मामभ्येत्येदमब्रुवन् ॥ १०५.२॥

देवा ऊचुः ।

गन्धर्वैराहृतः सोमो देवानां प्राणदः पुरा ।

तमध्यायन् सुरगणा ऋषयस्त्वतिदुःखिताः ।

यथा स्यात् सोमो ह्यस्माकं तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ १०५.३॥

ब्रह्मोवाच ।

तत्र वाग् विबुधान् आह गन्धर्वाः स्त्रीषु कामुकाः ।

तेभ्यो दत्त्वाथ मां देवाः सोममाहर्तुमर्हथ ॥ १०५.४॥

वाचं प्रत्यूचुरमरास्त्वां दातुं न क्षमा वयम् ।

विना तेनापि न स्थातुं शक्यं नैव त्वया विना ॥ १०५.५॥

पुनर्वाग् अब्रवीद् देवान् पुनरेष्याम्यहं त्विह ।

अत्र बुद्धिर्विधातव्या क्रियतां क्रतुरुत्तमः ॥ १०५.६॥

गौतम्या दक्षिणे तीरे भवेद् देवागमो यदि ।

मखं तु विषयं कृत्वा आयान्तु सुरसत्तमाः ॥ १०५.७॥

गन्धर्वाः स्त्रीप्रिया नित्यं पणध्वं तं मया सह ।

तथेत्युक्त्वा सुरगणाः सरस्वत्या वचःस्थिताः ॥ १०५.८॥

देवदूतैः पृथग् देवान् यक्षान् गन्धर्वपन्नगान् ।

आह्वानं चक्रिरे तत्र पुण्ये देवगिरौ तदा ॥ १०५.९॥

ततो देवगिरिर्नाम पर्वतस्याभवन् मुने ।

तत्रागमन् सुरगणा गन्धर्वा यक्षकिंनराः ॥ १०५.१०॥

देवाः सिद्धाश्च ऋषयस्तथाष्टौ देवयोनयः ।

ऋषिभिर्गौतमीतीरे क्रियमाणे महाध्वरे ॥ १०५.११॥

तत्र देवैः परिवृतः सहस्राक्षोऽभ्यभाषत ॥ १०५.१२॥

इन्द्र उवाच ।

गन्धर्वान् अथ सम्पूज्य सरस्वत्याः समीपतः ।

सरस्वत्या पणध्वं नो युष्माकममृतात्मना ॥ १०५.१३॥

ब्रह्मोवाच ।

तच्छक्रवचनात् ते वै गन्धर्वाः स्त्रीषु कामुकाः ।

सोमं दत्त्वा सुरेभ्यस्तु जगृहुस्तां सरस्वतीम् ॥ १०५.१४॥

सोमोऽभवच्चामराणां गन्धर्वाणां सरस्वती ।

अवसत् तत्र वागीशा तथापि च सुरान्तिके ॥ १०५.१५॥

आयाति च रहो नित्यमुपांशु क्रियतामिति ।

अत एव हि सोमस्य क्रयो भवति नारद ॥ १०५.१६॥

उपांशुना वर्तितव्यं सोमक्रयण एव हि ।

ततोऽभवद् देवतानां सोमश्चापि सरस्वती ॥ १०५.१७॥

गन्धर्वाणां नैव सोमो नैवासीच्च सरस्वती ।

तत्रागमन् सर्व एव सोमार्थं गौतमीतटम् ॥ १०५.१८॥

गावो देवाः पर्वता यक्षरक्षाः ।

सिद्धाः साध्या मुनयो गुह्यकाश्च ।

गन्धर्वास्ते मरुतः पन्नगाश्च ।

सर्वौषध्यो मातरो लोकपालाः ।

रुद्रादित्या वसवश्चाश्विनौ च ।

येऽन्ये देवा यज्ञभागस्य योग्याः ॥ १०५.१९॥

पञ्चविंशतिनद्यस्तु गङ्गायां संगता मुने ।

पूर्णाहुतिर्यत्र दत्ता पूर्णाख्यानं तद् उच्यते ॥ १०५.२०॥

गौतम्यां संगता यास्तु सर्वाश्चापि यथोदिताः ।

तन्नामधेयतीर्थानि संक्षेपाच्छृणु नारद ॥ १०५.२१॥

सोमतीर्थं च गान्धर्वं देवतीर्थमतः परम् ।

पूर्णातीर्थं ततः शालं श्रीपर्णासंगमं तथा ॥ १०५.२२॥

स्वागतासंगमं पुण्यं कुसुमायाश्च संगमम् ।

पुष्टिसंगममाख्यातं कर्णिकासंगमं शुभम् ॥ १०५.२३॥

वैणवीसंगमश्चैव कृशरासंगमस्तथा ।

वासवीसंगमश्चैव शिवशर्या तथा शिखी ॥ १०५.२४॥

कुसुम्भिका उपारथ्या शान्तिजा देवजा तदा ।

अजो वृद्धः सुरो भद्रो गौतम्या सह संगताः ॥ १०५.२५॥

एते चान्ये च बहवो नदीनदसहायगाः ।

पृथिव्यां यानि तीर्थानि ह्यगमन् देवपर्वते ॥ १०५.२६॥

सोमार्थं वै तथा चान्येऽप्यागमन् मखमण्डपम् ।

तानि तीर्थानि गङ्गायां संगतानि यथाक्रमम् ॥ १०५.२७॥

नदीरूपेण कान्येव नदरूपेण कानिचित् ।

सरोरूपेण कान्यत्र स्तवरूपेण कानिचित् ॥ १०५.२८॥

तान्येव सर्वतीर्थानि विख्यातानि पृथक् पृथक् ।

तेषु स्नानं जपो होमः पितृतर्पणमेव च ॥ १०५.२९॥

सर्वकामप्रदं पुंसां भुक्तिदं मुक्तिभाजनम् ।

एतेषां पठनं चापि स्मरणं वा करोति यः ।

सर्वपापविनिर्मुक्तो याति विष्णुपुरं जनः ॥ १०५.३०॥