अध्याय 104

ब्रह्मोवाच ।

विश्वामित्रं हरिश्चन्द्रं शुनःशेपं च रोहितम् ।

वारुणं ब्राह्ममाग्नेयमैन्द्रमैन्दवमैश्वरम् ॥ १०४.१॥

मैत्रं च वैष्णवं चैव याम्यमाश्विनमौशनम् ।

एतेषां पुण्यतीर्थानां नामधेयं श‍ृणुष्व मे ॥ १०४.२॥

हरिश्चन्द्र इति त्वासीद् इक्ष्वाकुप्रभवो नृपः ।

तस्य गृहे मुनी प्राप्तौ नारदः पर्वतस्तथा ।

कृत्वातिथ्यं तयोः सम्यग् *घरिश्चन्द्रोऽब्रवीद् ऋषी ॥ १०४.३॥

हरिश्चन्द्र उवाच ।

पुत्रार्थं क्लिश्यते लोकः किं ज्ञानी वाप्यथवाज्ञानी उत्तमो मध्यमोऽथवा ।

एतं मे संशयं नित्यं ब्रूताम् ऋषिवरावुभौ ॥ १०४.४॥

ब्रह्मोवाच ।

तावूचतुर्हरिश्चन्द्रं पर्वतो नारदस्तथा ॥ १०४.५॥

नारदपर्वतावूचतुः ।

एकधा दशधा राजञ् शतधा च सहस्रधा ।

उत्तरं विद्यते सम्यक् तथाप्येतद् उदीर्यते ॥ १०४.६॥

नापुत्रस्य परो लोको विद्यते नृपसत्तम ।

जाते पुत्रे पिता स्नानं यः करोति जनाधिप ॥ १०४.७॥

दशानामश्वमेधानामभिषेकफलं लभेत् ।

आत्मप्रतिष्ठा पुत्रात् स्याज्जायते चामरोत्तमः ॥ १०४.८॥

अमृतेनामरा देवाः पुत्रेण ब्राह्मणादयः ।

त्रिऋणान् मोचयेत् पुत्रः पितरं च पितामहान् ॥ १०४.९॥

किं तु मूलं किमु जलं किं तु श्मश्रूणि किं तपः ।

विना पुत्रेण राजेन्द्र स्वर्गो मुक्तिः सुतात् स्मृताः ॥ १०४.१०॥

पुत्र एव परो लोको धर्मः कामोऽर्थ एव च ।

पुत्रो मुक्तिः परं ज्योतिस्तारकः सर्वदेहिनाम् ॥ १०४.११॥

विना पुत्रेण राजेन्द्र स्वर्गमोक्षौ सुदुर्लभौ ।

पुत्र एव परो लोके धर्मकामार्थसिद्धये ॥ १०४.१२॥

विना पुत्रेण यद् दत्तं विना पुत्रेण यद् धुतम् ।

विना पुत्रेण यज्जन्म व्यर्थं तद् अवभाति मे ॥ १०४.१३॥

तस्मात् पुत्रसमं किंचित् काम्यं नास्ति जगत्त्रये ।

तच्छ्रुत्वा विस्मयवांस्तावुवाच नृपः पुनः ॥ १०४.१४॥

हरिश्चन्द्र उवाच ।

कथं मे स्यात् सुतो ब्रूतां यत्र येन केनाप्युपायेन कृत्वा किंचित् तु पौरुषम् ।

मन्त्रेण यागदानाभ्यामुत्पाद्योऽसौ सुतो मया ॥ १०४.१५॥

ब्रह्मोवाच ।

तावूचतुर्नृपश्रेष्ठं हरिश्चन्द्रं सुतार्थिनम् ।

ध्यात्वा क्षणं तथा सम्यग् गौतमीं याहि मानद ॥ १०४.१६॥

तत्रापाम्पतिरुत्कृष्टं ददाति मनसीप्सितम् ।

वरुणः सर्वदाता वै मुनिभिः परिकीर्तितः ॥ १०४.१७॥

स तु प्रीतः शनैः काले तव पुत्रं प्रदास्यति ।

एतच्छ्रुत्वा नृपश्रेष्ठो मुनिवाक्यं तथाकरोत् ॥ १०४.१८॥

तोषयामास वरुणं गौतमीतीरमाश्रितः ।

ततश्च तुष्टो वरुणो हरिश्चन्द्रमुवाच ह ॥ १०४.१९॥

वरुण उवाच ।

पुत्रं दास्यामि ते राजंल्लोकत्रयविभूषणम् ।

यदि यक्ष्यसि तेनैव तव पुत्रो भवेद् ध्रुवम् ॥ १०४.२०॥

ब्रह्मोवाच ।

हरिश्चन्द्रोऽपि वरुणं यक्ष्ये तेनेत्यवोचत ।

ततो गत्वा हरिश्चन्द्रश्चरुं कृत्वा तु वारुणम् ॥ १०४.२१॥

भार्यायै नृपतिः प्रादात् ततो जातः सुतो नृपात् ।

जाते पुत्रे अपामीशः प्रोवाच वदतां वरः ॥ १०४.२२॥

वरुण उवाच ।

अद्यैव पुत्रो यष्टव्यः स्मरसे वचनं

ब्रह्मोवाच ।

हरिश्चन्द्रोऽपि वरुणं प्रोवाचेदं

हरिश्चन्द्र उवाच ।

निर्दशो मेध्यतां याति

ब्रह्मोवाच ।

तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञो वरुणोऽगात् स्वमालयम् ।

निर्दशे पुनरभ्येत्य यजस्वेत्याह तं नृपम् ॥ १०४.२६॥

राजापि वरुणं प्राह निर्दन्तो निष्फलः पशुः ।

पशोर्दन्तेषु जातेषु एहि गच्छाधुनाप्पते ॥ १०४.२७॥

तच्छ्रुत्वा राजवचनं पुनः प्रायाद् अपाम्पतिः ।

जातेषु चैव दन्तेषु सप्तवर्षेषु नारद ॥ १०४.२८॥

पुनरप्याह राजानं यजस्वेति ततोऽब्रवीत् ।

राजापि वरुणं प्राह पत्स्यन्तीमे अपाम्पते ॥ १०४.२९॥

सम्पत्स्यन्ति तथा चान्ये ततो यक्ष्ये व्रजाधुना ।

पुनः प्रायात् स वरुणः पुनर्दन्तेषु नारद ।

यजस्वेति नृपं प्राह राजा प्राह त्वपाम्पतिम् ॥ १०४.३०॥