अथ द्वितीयोऽध्यायः (Instruction to the Mind)

एतद्गुरोः किमपि नैव न चिन्तनीयं रत्नं कथं त्यजति कोऽप्यशुचौ प्रविष्टम् ॥१॥

सिन्दूरचित्ररहिता भुवि रूपशून्या पारं न किं नयति नौरिह गन्तुकामान् ॥२॥

ग्रस्तं स्वभावतः शान्तं चैतन्यं गगनोपमम् ॥३॥

सर्वगं तत्कथं भिन्नमद्वैतं वर्तते मम ॥४॥

गमागमविनिर्मुक्तं निर्विकल्पं निराकुलम् ॥५॥

संपूर्णत्वान्न गृह्णामि विभागं त्रिदशादिकम् ॥६॥

उत्पद्यन्ते विलीयन्ते बुद्बुदाश्च यथा जले ॥७॥

मृदुद्रव्येषु तीक्ष्णेषु गुडेषु कटुकेषु च ॥८॥

प्रकृतिः पुरुषस्तद्वदभिन्नं प्रतिभाति मे ॥९॥

मनोबुद्धीन्द्रियातीतमकलङ्कं जगत्पतिम् ॥१०॥

त्वमेव हि कथं तत्र कथं तत्र चराचरम् ॥११॥

चैतन्यं दोषहीनं च सर्वज्ञं पूर्णमेव च ॥१२॥

वरिणा पिहितं नैव तेजोमध्ये व्यवस्थितम् ॥१३॥

स बाह्याभ्यन्तरं तिष्ठत्यवच्छिन्नं निरन्तरम् ॥१४॥

आलम्बनादि यत्प्रोक्तं क्रमादालम्बनं भवेत् ॥१५॥

तल्लयाल्लीयते नान्तर्गुणदोषविवर्जितः ॥१६॥

एकमेव विनाशाय ह्यमोघं सहजामृतम् ॥१७॥

भावाभावविनिर्मुक्तमन्तरालं तदुच्यते ॥१८॥

अन्तरादन्तरं ज्ञेयं नारिकेलफलाम्बुवत् ॥१९॥

मध्यान्मध्यतरं ज्ञेयं नारिकेलफलाम्बुवत् ॥२०॥

तेन तत्सदृशं पश्येद्द्विधादृष्टिर्विपर्ययः ॥२१॥

दाता च धीरतामेति गीयते नामकोटिभिः ॥२२॥

यस्तु संबुध्यते तत्त्वं विरक्तो भवसागरात् ॥२३॥

दृढबोधश्च धीरश्च स गच्छेत्परमं पदम् ॥२४॥

देहाभावे तथा योगी स्वरूपे परमात्मनि ॥२५॥

न चोक्ता योगयुक्तानां मतिर्यान्तेऽपि सा गतिः ॥२६॥

योगिनां या गतिः क्वापि ह्यकथ्या भवतोर्जिता ॥२७॥

विकल्पवर्जनं तेषां स्वयं सिद्धिः प्रवर्तते ॥२८॥

न योगी पश्यते गर्भं परे ब्रह्मणि लीयते ॥२९॥

सकृदपि तदभावात्कर्म किंचिन्नकुर्यात् तदपि न च विबद्धः संयमी वा तपस्वी ॥३०॥