Atma Upanishad

Complete Upanishad

Containing 31 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 1

आत्मोपनिषत्

यत्र नात्मप्रपञ्चोऽयमपह्नवपदं गतः ।

प्रतियोगिविनिर्मुक्तः परमात्मावशिष्यते ॥

ॐ भद्रं कर्णेभिः श्रुणुयाम देवाः ।

भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।

स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवाꣳसस्तनूभिः ।

व्यशेम देवहितं यदायुः ॥

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

ॐ अथाङ्गिरास्त्रिविधः पुरुषोऽजायतात्मान्तरात्मा परमात्मा चेति ।

त्वक्चर्ममांसरोमाङ्गुष्ठाङ्गुल्यः पृष्ठवंशनखगुल्फोदर-

नाभिमेढ्रकटूरुकपोलश्रोत्रभ्रूललाटबाहुपार्श्वशिरोऽक्षीणि भवन्ति

जायते म्रियत इत्येष आत्मा ।

अथान्तरात्मानाम पृथिव्यापस्तेजोवायुराकाशमिच्छाद्वेषसुखदुःख-

काममोहविकल्पानादिस्मृतिलिङ्गोदात्तानुदात्तह्र्स्वदीर्घप्लुतः

खलितगर्जितस्फुटितमुदितनृत्तगीतवादित्रप्रलयविजृम्भितादिभिः

श्रोता घ्राता रसयिता नेता कर्ता विज्ञानात्मा पुरुषः

पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राणीति श्रवणघ्राणाकर्षणकर्मविशेषणं

करोत्येषोऽन्तरात्मा ।

अथ परमात्मा नाम यथाक्षर उपासनीयः ।

स च प्राणायामप्रत्याहारधार्णाध्यानसमाधियोगानुमानात्मचिन्तकवटकणिका

वा श्यामाकतण्डुलो वा वालाग्रशतसहस्रविकल्पनाभिः स लभ्यते

नोपलभ्यते न जायते न म्रियते न शुष्यति न क्लिद्यते न दह्यते न कम्पते

न भिद्यते न च्छिद्यते निर्गुणः साक्षिभूतः शुद्धो निरवयवात्मा केवलः

सूक्ष्मो निर्ममो निरञ्जनो निर्विकारः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धवर्जितो निर्विकल्पो

निराकाङ्क्षः सर्वव्यापी सोऽचिन्त्यो निर्वर्ण्यश्च पुनात्यशुद्धान्यपूतानि ।

निष्क्रियस्तस्य संसारो नास्ति ।

आत्मसंज्ञः शिवः शुद्ध एक एवाद्वयः सदा ।

ब्रह्मरूपतया ब्रह्म केवलं प्रतिभासते

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 2

जगद्रूपतयाप्येतद्ब्रह्मैव प्रतिभासते ।

विद्याविद्यादिभेदेन भावाभावादिभेदतः

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 3

गुरुशिष्यादिभेदेन ब्रह्मैव प्रतिभासते ।

ब्रह्मैव केवलं शुद्धं विद्यते तत्त्वदर्शने

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 4

न च विद्या न चाविद्या न जगच्च न चापरम् ।

सत्यत्वेन जगद्भानं संसारस्य प्रवर्तकम्

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 5

असत्यत्वेन भानं तु संसारस्य निवर्तकम् ।

घटोऽयमिति विज्ञातुं नियमः कोन्वपेक्षते

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 6

विना प्रमाणसुष्ठुत्वं यस्मिन्सति पदार्थधीः ।

अयमात्मा नित्यसिद्धः प्रमाणे सति भासते

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 7

न देशं नापि कालं वा न शुद्धिं वाप्यपेक्षते ।

देवदत्तोऽहमित्येतद्विज्ञानं निरपेक्षकम्

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 8

तद्वद्ब्रह्मविदोऽप्यस्यब्रह्माहमिति वेदनम् ।

भानुनेव जगत्सर्वं भास्यते यस्य तेजसा

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 9

अनात्मकमसत्तुच्छं किं नु तस्यावभासकम् ।

वेदशास्त्रपुराणानि भूतानि सकलान्यपि

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 10

येनार्थवन्ति तं किं नु विज्ञातारं प्रकाशयेत् ।

क्षुधां देहव्यथां त्यक्त्वा बालः क्रीडति वस्तुनि

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 11

तथैव विद्वान्रमते निर्ममो निरहं सुखी ।

कामान्निष्कामरूपी संचरत्येकचरो मुनिः

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 12

स्वात्मनैव सदा तुष्टः स्वयं सर्वात्मना स्थितः ।

निर्धनोऽपि सदा तुष्टोऽप्यसहायो महाबलः

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 13

नित्यतृप्तोऽप्यभुञ्जानोऽप्यसमः समदर्शनः ।

कुर्वन्नपि न कुर्वाणश्चाभोक्ता फलभोग्यपि

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 14

शरीर्यप्यशरीर्येष परिच्छिन्नोऽपि सर्वगः ।

अशरीरं सदा सन्तमिदं ब्रह्मविदं क्वचित्

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 15

प्रियाप्रिये न स्पृशतस्तथैव च शुभा शुभे ।

तमसा ग्रस्तवद्भानादग्रस्तोऽपि रविर्जनैः

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 16

ग्रस्त इत्युच्यते भ्रान्त्या ह्यज्ञात्वा वस्तुलक्षणम् ।

तद्वद्देहादिबन्धेभ्यो विमुक्तं ब्रह्मवित्तमम्

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 17

पश्यन्ति देहिवन्मूढाः शरीराभासदर्शनात् ।

अहिनिर्ल्वयनीवायं मुक्तदेहस्तु तिष्ठति

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 18

इतस्ततश्चाल्यमानो यत्किञ्चित्प्राणवायुना ।

स्रोतसा नीयते दारु यथा निम्नोन्नतस्थलम्

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 19

दैवेन नीयते देहो यथा कालोपभुक्तिषु ।

लक्ष्यालक्ष्यगतिं त्यक्त्वा यस्तिष्ठेत्केवलात्मना

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 20

शिव एव स्वयं साक्षादयं ब्रह्मविदुत्तमः ।

जीवन्नेव सदा मुक्तः कृतार्थो ब्रह्मवित्तमः

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 21

उपाधिनाशाद्ब्रह्मैव सद्ब्रह्माप्येति निर्द्वयम् ।

शैलूषो वेषसद्भावाभावयोश्च यथा पुमान्

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 22

तथैव ब्रह्मविच्छ्रेष्ठः सदा ब्रह्मैव नापरः ।

घटे नष्टे यथा व्योम व्योमैव भवति स्वयम्

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 23

तथैवोपाधिविलये ब्रह्मैव ब्रह्मवित्स्वयम् ।

क्षीरं क्षीरे यथा क्षिप्तं तैलं तैले जलं जले

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 24

संयुक्तमेकतां याति तथात्मन्यात्मविन्मुनिः ।

एवं विदेहकैवल्यं सन्मात्रत्वमखण्डितम्

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 25

ब्रह्मभावं प्रपद्यैष यतिर्नावर्तते पुनः ।

सदात्मकत्वविज्ञानदग्धा विद्यादिवर्ष्मणः

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 26

अमुष्य ब्रह्मभूतत्त्वाद्ब्रह्मणः कुत उद्भवः ।

मायाक्लृप्तौ बन्धमोक्षौ न स्तः स्वात्मनि वस्तुतः

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 27

यथा रज्जौ निष्क्रियायां सर्पाभासविनिर्गमौ ।

अवृतेः सदसत्त्वाभ्यां वक्तव्ये बन्धमोक्षणे

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 28

नावृत्तिर्ब्रह्मणः क्वाचिदन्याभावादनावृतम् ।

अस्तीति प्रत्ययो यश्च यश्च नास्तीति वस्तुनि

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 29

बुद्धेरेव गुणावेतौ न तु नित्यस्य वस्तुनः ।

अतस्तौ मायया क्लृप्तौ बन्धमोक्षौ न चात्मनि

Atma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 30

निष्कले निष्क्रिये शान्ते निरवद्ये निरंजने ।

अद्वितीये परे तत्त्वे व्योमवत्कल्पना कुतः