Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad

Containing 69 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 1

अध्यात्मोपनिषत्

यत्रान्तर्याम्यादिभेदस्तत्त्वतो न हि युज्यते ।

निर्भेदं परमाद्वैतं स्वमात्रमवशिष्यते ॥

ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।

पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ॥

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

हरिः ॐ ॥

अन्तःशरीरे निहितो गुहायामज एको नित्यमस्य

पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरे संचरन्यं पृथिवी न वेद ।

यस्यापःशरीरं यो अपोऽन्तरे संचरन्यमापो न विदुः ।

यस्य तेजः शरीरं यस्तेजोऽन्तरे संचरन्यं तेजो न वेद ।

यस्य वायुः शरीरं यो वायुमन्तरे संचरन्यं वायुर्न वेद ।

यस्याकाशः शरीरं य आकाशमन्तरे संचरन्यमाकाशो न वेद ।

यस्य मनः शरीरं यो मनोऽन्तरे संचरन्यं मनो न वेद ।

यस्य बुद्धिः शरीरं यो बुद्धिमन्तरे संचरन्यं बुद्धिर्न वेद ।

यस्याहंकारः शरीरं योऽहंकारमन्तरे संचरन्यमहंकारो न वेद ।

यस्य चित्तं शरीरं यश्चित्तमन्तरे संचरन्यं चित्तं न वेद ।

यस्याव्यक्तं शरीरं योऽव्यक्तमन्तरे संचरन्यमव्यक्तं न वेद ।

यस्याक्षरं शरीरं योऽक्षरमन्तरे संचरन्यम्क्षरं न वेद ।

यस्य मृयुः शरीरं यो मृत्युमन्तरे संचरन्यं मृत्युर्न वेद ।

स एष सर्वभूतान्तरात्मापहतपाप्मा दिव्यो देव एको नारायणः ।

अहं ममेति यो भावो देहाक्षादावनात्मनि ।

अध्यासोऽयं निरस्तव्यो

विदुषा ब्रह्मनिष्ठया

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 2

ज्ञात्वा स्वं प्रत्यगात्मानं बुद्धितद्वृत्तिसाक्षिणम् ।

सोऽहमित्येव तद्वृत्त्या स्वान्यत्रात्म्यमात्मनः

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 3

लोकानुवर्तनं त्यक्त्वा त्यक्त्वा देहानुवर्तनम् ।

शास्त्रानुवर्तनं त्यक्त्वा स्वाध्यासापनयं कुरु

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 4

स्वात्मन्येव सदा स्थित्या मनो नश्यति योगिनः ।

युक्त्या श्रुत्या स्वानुभूत्या ज्ञात्वा सार्वात्म्यमात्मनः

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 5

निद्राया लोकवार्तायाः शब्दादेरात्मविस्मृतेः ।

क्वचिन्नवसरं दत्त्वा चिन्तयात्मानमात्मनि

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 6

मातापित्रोर्मलोद्भूतं मलमांसमयं वपुः ।

त्यक्त्वा चण्डालवद्दूरं ब्रह्मभूय कृती भव

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 7

घटाकाशं महाकाश इवात्मानं परात्मनि ।

विलाप्याखण्डभावेन तूष्णीं भव सदा मुने

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 8

स्वप्रकाशमधिष्ठानं स्वयंभूय सदात्मना ।

ब्रह्माण्डमपि पिण्डाण्डं त्यज्यतां मलभाण्डवत्

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 9

चिदात्मनि सदानन्दे देहरूढामहंधियम् ।

निवेश्य लिङ्गमुत्सृज्य केवलो भव सर्वदा

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 10

यत्रैष जगदाभासो दर्पणान्तःपुरं यथा ।

तद्ब्रह्माहमिति ज्ञात्वा कृतकृत्यो भवानघ

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 11

अहंकारग्रहान्मुक्तः स्वरूपमुपपद्यते ।

चन्द्रवद्विमलः पूर्णः सदानन्दः स्वयंप्रभः

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 12

क्रियानाशाद्भवेच्चिन्तानाशोऽस्माद्वासनाक्षयः ।

वासनाप्रक्षयो मोक्षः सा जीवन्मुक्तिरिष्यते

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 13

सर्वत्र सर्वतः सर्वब्रह्ममात्रावलोकनम् ।

सद्भावभावानादाढ्याद्वासनालयमश्नुते

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 14

प्रमादो ब्रह्मनिष्ठायां न कर्तव्यज़् कदाचन ।

प्रमादो मृत्युरित्याहुर्विद्यायां ब्रह्मवादिनः

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 15

यथापकृष्टं शैवालं क्षणमात्रं न तिष्ठति ।

आवृणोति तथा माया प्राज्ञं वापि पराङ्मुखम्

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 16

जीवतो यस्य कैवल्यं विदेहोऽपि स केवलः ।

समाधिनिष्ठतामेत्य निर्विकल्पो भवानघ

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 17

अज्ञानहृदयग्रन्थेर्निःशेषविलयस्तदा ।

समाधिना विकल्पेन यदाद्वैतात्मदर्शनम्

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 18

अत्रात्मत्वं दृढीकुर्वन्नहमादिषु संत्यजन् ।

उदासीनतया तेषु तिष्ठेद्घटपटादिवत्

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 19

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं मृषामात्रा उपाधयः ।

ततः पूर्णं स्वमात्मानं पश्येदेकात्मना स्थितम्

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 20

स्वयं ब्रह्मा स्वयं विष्णुः स्वयमिन्द्रः स्वयं शिवः ।

स्वयं विश्वमिदं सर्वं स्वस्मादन्यन्न किंचन

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 21

स्वात्मन्यारोपिता शेषाभासवस्तुनिरासतः ।

स्वयमेव परंब्रह्म पूर्णमद्वयमक्रियम्

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 22

असत्कल्पो विकल्पोऽयं विश्वमित्येकवस्तुनि ।

निर्विकारे निराकारे निर्विशेषे भिदा कुतः

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 23

द्रष्टृदर्शनदृश्यादिभावशून्ये निरामये ।

कल्पार्णव इवात्यन्तं परिपूर्णे चिदात्मनि

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 24

तेजसीव तमो यत्र विलीनं भ्रान्तिकारणम् ।

अद्वितीये परे तत्त्वे निर्विशेषे भिदा कुतः

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 25

एकात्मके परे तत्त्वे भेदकर्ता कथं वसेत् ।

सुषुप्तौ सुखमात्रायां भेदः केनावलोकितः

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 26

चित्तमूलो विकल्पोऽयं चित्ताभावे न कश्चन ।

अतश्चित्तं समाधेयि प्रत्यग्रूपे परात्मनि

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 27

अखण्डानन्दमात्मानं विज्ञाय स्वस्वरूपतः ।

बहिरन्तः सदानन्दरसास्वादनमात्मनि

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 28

वैराग्यस्य फलं बोधो बोधस्योपरतिः फलम् ।

स्वानन्दानुभवच्छान्तिरेषैवोपरतेः फलम्

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 29

यद्युत्तरोत्तराभावे पूर्वरूपं तु निष्फलम् ।

निवृत्तिः परमा तृप्तिरानन्दोऽनुपमः स्वतः

Adhyatma Upanishad

Complete Upanishad, Verse 30

मायोपाधिर्जगद्योनिः सर्वज्ञत्वादिलक्षणः ।

पारोक्ष्यशबलः सत्याद्यात्मकस्तत्पदाभिधः